علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧٩
با وجود اين عقيده باطل، كسي نيست كه حديث او را حجت نداند.[٢٤٥]
برخي نيز معتقدند او عقيده قدري داشت، ولي از آن برگشت.[٢٤٦] اما عدهاي ديگر معتقدند او بر همان عقيده قدري از دنيا رفت.[٢٤٧] بنابراين از اين امر نميتوان چشمپوشي کرد که قدري بودن قتاده او را در حدّ ضعفاء تنزل ميدهد.
٤. تفسير به رأي
گذشته از قدري بودن و ارسال روايت، مهمترين ضعف و قدحي که بر قتاده وارد است، تفسير کردن کلام الهي به رأي خود و بدون استمداد از مفسران واقعي قرآن است. اين نکته را از سؤال امام محمد باقر٧ از قتاده در روايت زيد شحام ميتوان دريافت:
كليني به سند خود از زيد شحام روايت كرده كه گفت: در حضور حضرت باقر٧ بودم. ديدم قتادة بن دعامه بر آن حضرت وارد شد. امام باقر٧ به او فرمود: اي قتاده! آيا تو فقيه اهل بصرهاي؟ گفت: مردم چنين ميپندارند. امام٧ فرمود: به من خبر رسيده كه تو قرآن را تفسير ميكني! قتاده گفت: بله. امام فرمود: آيا بر پايه علم و دانش تفسير ميكني يا بر اساس جهل و ناداني؟ گفت: بر پايه علم و دانش. امام فرمود: اگر از روي علم تفسير ميكني، پس تو همان هستي كه گفتي و من از تو سؤال ميكنم. قتاده گفت: بپرس! امام فرمود: به من خبر بده از قول خداي عزوجل در آيه Gوَ قَدَّرْنا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنينَF.[٢٤٨] قتاده گفت: مراد، كسي است كه با زاد و توشه و مال الإجاره حلال از خانه و ديار خويش خارج و قصد مكه معظمه را نموده، چنين شخصي در امان است تا به سوي اهلش برگردد. آن حضرت فرمود: اي قتاده! تو را به خدا سوگند ميدهم آيا ميداني كه گاه ميشود شخص، با زاد و توشه و مال الإجاره حلال به قصد مكه از شهر خود خارج ميگردد، ولي گرفتار راهزنان و دزدان ميشود و نفقه خود را از دست ميدهد و افزون بر از دست دادن مال، جانش را نيز از دست ميدهد؟ قتاده گفت: آري. آنحضرت فرمود: واي بر تو اي قتاده! اگر قرآن را به رأي و هواي نفس خود تفسير مينمايي البته هلاک شدي و ديگران را نيز هلاک كردي و چنانچه اينگونه تفسير را از مردم گرفتهاي، باز خود هلاک شدي و ديگران را
[٢٤٥]. تذكرة الحفاظ، ج١، ص١٢٢.
[٢٤٦]. الناسخ و المنسوخ، ص١٩.
[٢٤٧]. الانساب، ج٣، ص٢٣٦.
[٢٤٨]. «و سفر را در ميان آنها به طور متناسب [با فاصله نزديک] مقرّر داشتيم [و به آنان گفتيم:] شبها و روزها در اين آباديها با ايمني [کامل] سفر کنيد» (سوره سبأ، آيه١٧).