علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦
پيامبر اسلام٦ در مکه تحت حکومت قريش زندگي ميکرد و در مدينه، خود رهبر و حاکم بود. محتوا و مضمون آيات مکي، عموماً منحصر در توحيد و معاد است و شامل ابعاد دنيوي زندگي نميشود؛ اما آيات مدني، تمام ابعاد اخروي و دنيوي را دربر ميگيرد. همچنين حجم احاديث حضرت رسول اکرم٦ در مدينه با مکه قابل مقايسه نيست.
بيشتر روايات امير مؤمنان٧ نيز همين وضعيت را دارند و در زمان قريب به پنج سال حکومت ايشان صادر شدهاند و نه بيست و پنج سال خانهنشيني.
امام حسن، امام حسين و امام سجاد: در وضعيتي قرار داشتند که بنياميه مرجعيت علمي ايشان را محدود کرده بودند. احاديث اين سه امام بزرگوار در نهايت اندکي است.
شيعه در زمان صادقين٨ حکومت نداشت، اما مخالفان نيز بر سلطنت خود تسلط و قرار نداشتند. از همينرو، گنجينهاي عظيم از احاديث ايشان انتشار يافت، به گونهاي که مرجعيت علمي آنها چون آفتاب روشن شد.
در زمان امام کاظم٧، بنيعباس در اوج قدرت خود بود. از همينرو امام شيعيان در سياهچالههاي حکومت ظالمانه به بند کشيده شد. امام رضا٧ حدود بيست سال امامت داشت که کمتر از سه سال آخر آن در زمان ولايتعهدي مأمون در خراسان بود، جالب آنکه اکثر روايات آن حضرت براي همين مدت کوتاه است و نه هجده سال حضور در مدينه.
جان نورمن هاليستر ميگويد:
اين امام، مردي
سختکوش و با شهامت بود. شواهدي در دست است که بر طبق آن، امام دعوتي گسترده
و تبليغاتي سازمان يافته براي جلب مقامات رسمي و تودههاي
مردم به مذهب تشيع راهاندازي کرده بود، تا آنجا که کساني چون فضل
بن سهل
_ وزير مأمون _ تحت تأثير همين برنامه، به تشيع گراييدند.[٣]
در زمان متوکل و معتصم، اوج دوران اهل حديث عامه است. بسياري از جوامع حديثي اهلسنت در همين دوران نگاشته شد. به همين نسبت، کمترين احاديث شيعه از امامان اخير است. سه امام نهم، دهم و يازدهم: در اختناق و حصر شديد بودند و روايات بسيار کمي از اين سه امام، صادر و منتشر شده است.
به شهادت کتابهاي فهرست و رجال، اصحاب ائمه: پرکار و پر تأليف بودهاند، اما کتابهاي آنان در اثر خفقان و ترس از بين رفت. داستان ابنابيعمير و از بين رفتن
[٣]. تشيع در هند، ص٩٤ به نقل از تشيع در تاريخ، ص١٩٨.