علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٠

اکرم٦. ضمن اين‌که حس در وزن إفعال بر عَلِمَ دلالت دارد که در بخش مربوط به علم اين مبحث اجمالاً بررسي شد. بنابراين در مجموع حس نيز نمي‌توانسته در اين جايگاه واقع شود. در بخش‌هاي بعدي به تفصيل به بررسي ترکيب قلب و حس نيز خواهيم پرداخت.

با توجه به توضيحات ياد شده، از بعد مفهومي، رابطه منطقي معنايي مترادفات با «شعر»، بدين ترتيب است که شعر مباين از وجدان، علم و درک بوده، اما رابطه حس و شعر، عموم و خصوص من وجه است.

ترجمه‌ها و شروح

در اين مرحله، ترجمه‌ها و شروح مورد بررسي و مقايسه قرار مي‌گيرند.

استاد آيتي و ترجمه مربوط به قرن پنج و ششم هجري، اشعر را به شعار ترجمه کرده‌اند؛ استاد آيتي مي‌گويد:

مهربانى به رعيت و دوست داشتن آنها و لطف درحق ايشان را شعار دل خود ساز.[١١٢]

در ترجمه قرن پنجم و ششم هجري آمده است:

[و] شعار ساز دل خود را به رحمت براى رعيّت، و دوست داشتن مر ايشان را و لطف كرد[ن‌] به ايشان.[١١٣]

در ترجمه استاد شهيدي نيز مي‌خوانيم:

و مهرباني بر رعيّت را براي دل خود پوششي گردان.[١١٤]

ترجمه‌هاي ديگر نيز چنين هستند و گاه اين جمله را به صورتي ديگر ترجمه کرده‌اند:

قلب خويش را نسبت به ملت خود مملو از رحمت و محبت و لطف كن.[١١٥]

در شرح ابن‌ابي‌الحديد نيز شعر به معناي پوشش چسبيده به تن شرح شده است:

و أشعر قلبك الرحمة أي اجعلها كالشعار له و هو الثوب الملاصق للجسد... .[١١٦]

در شرح ابن‌ميثم، معناي دقيق شعار مشخص نشده است و رحمت، محبت و لطف به

[١١٢]. ترجمه نهج البلاغة آيتي، ص٧٢١.

[١١٣]. نهج البلاغة با ترجمه فارسي قرن ٥ و ٦، ج٣، ص٣٢٦.

[١١٤]. ترجمه نهج البلاغة شهيدي، ج٢، ص٣٢٤.

[١١٥]. ترجمه گويا و شرح فشرده بر نهج البلاغة، ج٣، ص١٣١.

[١١٦]. شرح نهج البلاغة (لابن ابي الحديد)، ج١٧، ص١٣.