روایات نبوی در مسأله تفضیل پیامبران به دو دستۀ جواز تفضیل و منع تفضیل تقسیم می‌شوند. در این میان، چند روایت، با محتوای نهی از هر گونه تفضیل پیامبران، از ایشان گزارش شده است که با ظاهر آیات قرآنی در این مسأله تعارض‌نمایی دارند.

١-١. جواز تفضیل

این دسته از احادیث به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروه اول، روایاتی هستند که مؤلفان جوامع احادیث تفسیری، ذیل آیات تفضیل انبیا، به ویژه آیه ٢٥٣ سوره بقره و[١] آیه‌های ٢١ و ٥٥ سوره اسراء[٢] گزارش کرده‌اند؛ محتوای این روایات، پذیرش تفضیل میان انبیا و تبیین ابعاد برتری حضرت محمد٦ بر انبیای پیشین در گستره نبوت، علم و عمل است.[٣] از این رو، تعارضی با ظاهر آیات ندارند. از این روایات، جواز تفضیل رسول خدا٦ بر دیگر پیامبران استظهار می‌شود. صاحبان برخی از جوامع احادیث تفسیری در جمع‌بندی این قسم از روایات چنین نگاشته‌اند:

... بأن فضّله _ محمد٦ _ علی غیره من وجوه متعدّدة: فإنّه خصّ بالدّعوة العامّة و الحجج المتكاثرة و المعجزات المستمرّة و الفضائل العملیة و العملیة الفائتة للحصر.[٤]

این مطلب، در تفضیل رسول خدا٦ بر پیامبران پیشین صراحت دارد. برخی نیز با استناد به سخن امام علی٧ در توصیف حضرت محمد٦ «... مطبوعة علی أوصاف الرسالة وأحلامها....» گفته‌اند:

... و فی جمیع الأحلام إشعار بأن عقله فوق عقول جمیع الرسل بل هو عقل الكل.[٥]

این عبارت، صریح در تفضیل حضرت محمد٦ به فضیلت عقلانیت ویژه و مقام عقل کل بر پیامبران پیشین است.

[١].‌ «تِلْکَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلی‌ بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ کَلَّمَ اللهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَیْنا عیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّناتِ وَ أَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ لَوْ شاءَ اللهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذینَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَیِّناتُ وَ لکِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَ مِنْهُمْ مَنْ کَفَرَ وَ لَوْ شاءَ اللهُ مَا اقْتَتَلُوا وَ لکِنَّ اللهَ یَفْعَلُ ما یُریدُ». ‌

[٢].‌ «انْظُرْ کَیْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلی‌ بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَکْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَکْبَرُ تَفْضیلاً» و «وَ رَبُّکَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلی‌ بَعْضٍ وَ آتَیْنا داوُدَ زَبُوراً». ‌

[٣].‌ «..‌.‌ فضل الله محمداً٦ بالعلم و العقل علی جمیع الرسل..‌.‌» (البرهان فی تفسیر القرآن،‌ ج‌٣، ص٥٤١)‌.

[٤].‌ کنز الدقائق، ج‌٢، ص٣٩١.‌ ‌

[٥].‌ شرح أصول الکافی، ج٧، ص١٦٤. ‌