علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤٦ - نقد مقاله «مقایسه نگرش شیعه به داستان قربانی ابراهیم
اسحاق بوده، چون اسحاق پدرشان بود.[١]
_ از ابن عباس روایت شده: یهودیان گفتند و دروغ گفتند که ذبیح اسحاق بود.[٢]
_ از أصمعی نقل شده که از ابو عمرو بن علاء در باره ذبیح پرسیدم، گفت: ای أصمعی، عقلت کجا رفته؟ اسحاق کی در مکه بود؟ بلکه اسماعیل در مکه بود، و او کسی است که خانه را با پدرش بنا کرد و محل ذبح هم در مکه است.[٣]
و ... که در بین هر دو دسته، از نظر سندی روایات صحیح و ضعیف موجود است؛ لذا قابل احتجاج نیست. لکن این دو گروه، دلایل روایی خویش را به دلایل قرآنی استوار ساختهاند که در این بین، قایلین بر ذبیح بودن حضرت اسماعیل٧، با رد دلایل گروه دیگر، نظر خویش را به اثبات رساندهاند. لذا در ضمن پرداختن به دلایل قرآنی قربانی منتخب بودن حضرت اسماعیل٧، دلایل گروه مقابل نیز مطرح خواهد شد. این دلایل عبارتاند از:
١. خداوند متعال حضرت اسماعیل٧ را به «صبر» وصف نموده است: «وَ إسْمَعِیلَ وَ إدْرِیسَ وَ ذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِینَ»،[٤] نه حضرت اسحاق٧ را، و این در حقیقت صبر وی بر ذبح است.[٥] در این جا (سوره صافات) نیز خداوند ذبیح را با «حلم» توصیف میکند: «فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلامٍ حَلِیمٍٍٍ»،[٦] در حالی که، چون ملائکه بشارت به حضرت اسحاق٧ دادند، گفتند: «إنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ عَلِیمٍ»[٧].[٨]
٢. در قرآن حضرت اسماعیل٧ به صدق وعده وصف شده است: «وَ اذْكُرْ فِی الْكِتَابِ إسْمَاعِیلَ إنَّهُ کَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَ كَانَ رَسُولاً نَبِیاً»،[٩] چرا که پدرش را به صبر بر ذبح وعده
[١]. جامع البیان، ج٢٣، ص٥٤؛ تاریخ الرسل و الملوک، ج١، ص٢٧٠؛ ج٦، ص٥٦٢؛ تفسیر الثعلبی، ج٨، ص١٥٣؛ الکشاف، ج٤، ص٥٦؛ مجمع البیان، ج٨، ص٧٠٧- ٧٠٨؛ تفسیر البغوی، ج٤، ص٣٦؛ تفسیر الخازن، ج٤، ص٢٢؛ البحر المحیط، ج٩، ص١١٩؛ تفسیر ابن کثیر، ج٧، ص٢٩- ٣٠؛ الدر المنثور، ج٥، ص٢٨١؛.
[٢]. جامع البیان، ج٢٣، ص٥٣؛ روض الجنان، ج١٦، ص٢١١؛ و... .
[٣]. تفسیر الثعلبی، ج٨، ص١٥٣؛ الکشاف، ج٤، ص٥٦؛ مفاتیح الغیب، ج٢٦، ص٣٤٧؛ روض الجنان، ج١٦، ص٢١٣؛ مجمع البیان، ج٨، ص٧٠٨؛ البحر المحیط، ج٩، ص١١٩؛ و... .
[٤]. سوره انبیاء، آیه ٨٥: و اسماعیل و ادریس و ذو الکفل را [یاد کن] که همه از شکیبایان بودند.
[٥]. مفاتیح الغیب، ج٢٦، ص٣٤٧؛ روح المعانی، ج١٢، ص١٢٨.
[٦]. سوره صافات، آیه ١٠١: پس او را به پسری بردبار مژده دادیم.
[٧]. سوره حجر، آیه ٥٣: ما تو را به پسری دانا مژده میدهیم.
[٨]. تفسیر ابن کثیر، ج٧، ص٢٣.
[٩]. سوره مریم، آیه ٥٤: و در این کتاب از اسماعیل یاد کن، زیرا که او درست وعده و فرستادهای پیامبر بود.