علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٩ - نقد مقاله «مقایسه نگرش شیعه به داستان قربانی ابراهیم
ثانیاً، با فرض صحت روایت[١] _ که برای اولین بار از شیخ صدوق، نقل شده (نویسنده به این مطلب اشاره نموده) و سایرین همگی به نقل از او آن را ذکر نمودهاند _ مطلبی دال بر برابری شهادت امام حسین٧ با قربانی کردن قربانی رهایی بخش به جای پسر حضرت ابراهیم٧، وجود ندارد. در این روایت آمده است:
... یا إبْرَاهیمَ، قَدْ فَدَیتُ جَزَعَكَ عَلَی إبْنِكَ إسماعیلَ، لَوْ ذَبَحْتَهُ بِیدِكَ بِجَزَعِكَ عَلَی الْحُسَینِ٧ وَ قَتْلِهِ وَ أوْجَبْتُ لَكَ أرْفَعَ دَرَجاتِ أهْلِ الثَّوابِ عَلَی الْمَصائِبِ، فَذلِكَ قَوْلُ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ فَدَینَاهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلَّا بِاللهِ.[٢]
علامه مجلسی در بحار الأنوار[٣] در توضیح این روایت میفرمایند:
... و لما کان أسفه علی ما فات منه من ثواب الجزع علی ابنه، عوضه الله بما هو أجل و أشرف و أکثر ثواباً، و هو الجزع علی الحسین٧ ...؛
... زمانی که او از این که ثواب جزع بر پسرش را از دست داده، متأسف شد، خداوند به او چیزی عنایت فرمود که ثوابش أجلّ، أشرف و أكثر باشد، و آن جزع بر مصیبت سید الشهداء٧ بود...
لذا روایت تنها در بیان آن است که خداوند مصیبت آن حضرت و حزن او بر شهادت امام حسین٧ را فدیه (یا بدل و عوض) مصیبت او بر ذبح فرزند خودش قرار داد. با توجه به این که نویسنده این منبع را در اختیار داشته، جای تعجب است که چگونه چنین برداشتی را از روایت، به عنوان نظر شیعه، ارائه نموده است؟!
ثالثاً، اندوه حضرت ابراهیم٧ را به عنوان شایستگی الهی تلقی نموده است، و حال، آن که عبارت روایت به وضوح مینماید، آنچه سبب بالا رفتن مرتبه و قرب وی شد، عشقی بود که اندوه از آن نشأت گرفت، نه صِرف اندوه؛ چنان که در روایت آمده است:
[١]. سند این روایت (حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ النَّیْسَابُورِیُّ الْعَطَّارُ بِنَیْسَابُورَ فِی شَعْبَانَ سَنَةَ اثْنَتَیْنِ وَ خَمْسِینَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ النَّیْسَابُورِیُّ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ، قَالَ: سَمِعْتُ الرِّضَا٧ یَقُولُ...) صحیح است، زیرا راویان آن همه امامی و ثقهاند (بر اساس: رجال النجاشی، ص٣٠٦- ٣٠٧ (الفضل بن شاذان- ثقه)، ص٢٥٩ (علی بن محمد بن قتیبة- کشی بر او اعتماد کرده)؛ طرائف المقال، ج١، ص٢٤٨ (الفضل بن شاذان)، ج٢، ص٦٦٠ (علی بن محمد بن قتیبة)، ج١، ص١٧٤ (عبدالواحد بن محمد)).
[٢]. عیون اخبار الرضا٧، ج١، ص٢٠٩.
[٣]. بحار الأنوار، ج٤٤، ص٢٢٦- ٢٢٧؛ مشابه این مطلب در کتب دیگر شیعه نیز آمده است؛ از جمله: عوالی اللئالی، ج١، ص٤١٩؛ ریاض الأبرار، ج١، ص١٦٨؛ و....