که در صورت صدور این روایت، صدور آن از جهت تقیه و موافق روایات مشهور سبعه ‌احرف است؛[١] به عنوان نمونه می‌توان به روایتی از رسول خدا٦ اشاره کرد که فرمود: «إن هذا القرآن أنزل علی سبعة أحرف، فاقرؤا ما تیسر منه».[٢] البته وی احتمال بطون قرآن را نیز بیان کرده است.

٢. روایات نزول قرآن بر هفت قسم و مانند آن

روایت دیگر، روایتی است که علامه مجلسی از کتاب تفسیر القرآن، نوشته محمّد بن ابراهیم نعمانی نقل کرده است:

لَقَدْ سَأَلَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ٧ شِیعَتُهُ عَنْ مِثْلِ هَذَا، فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی أَنْزَلَ الْقُرْآنَ عَلَی سَبْعَةِ أَقْسَامٍ، كُلٌّ مِنْهَا شَافٍ كَافٍ، وَ هِیَ أَمْرٌ وَ زَجْرٌ وَ تَرْغِیبٌ وَ تَرْهِیبٌ وَ جَدَلٌ وَ مَثَلٌ وَ قِصَصٌ.[٣]

ناگفته نماند که شیخ حر عاملی در کتاب الإیقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة، این روایت را به نقل از تفسیر النعمانی از کتاب رسالة المحكم و المتشابه سید مرتضی(م٤٣٦ق) به صورت «ان الله أنزل القرآن علی سبعة أحرف» نقل کرده است.[٤]

لازم به ذکر است که طبرانی (م٣٦٠ق) در المعجم الكبیر روایتی را به اسناد خویش از پیامبر٦ نقل کرده که حضرت به عبدالله بن مسعود فرمود:

إن الكتب كانت تنزل من السماء من باب واحد، و إن القرآن أنزل من سبعة أبواب علی سبعة أحرف، حلال و حرام و محكم و متشابه و ضرب أمثال و آمر و زاجر، فحل حلاله و حرم حرامه، و اعمل بمحكمه، و قف عند متشابهه، و اعتبر أمثاله، فإن كلاً من عند الله، و ما یتذكر إلا أولوا الألباب.[٥]

حاکم نیشابوری (م٤٠٥ق) نیز در المستدرک، این روایت را به دو طریق از ابن ‌مسعود چنین نقل کرده که رسول خدا٦ فرمود:

نزل الكتاب الأول من باب واحد علی حرف واحد، و نزل القرآن من سبعة أبواب علی

[١]. جواهر الکلام،‌ ج٩،‌ ص٢٩٥.

.[٤٠٢] کتاب الموطأ،‌ ج١،‌ ص٢٠١- ٢٠٢؛ الرسالة،‌ ص٢٧٢- ٢٧٣؛ کتاب المسند،‌ ص٢٣٧؛ صحیح البخاری،‌ ج٣،‌ ص٩٠؛ ج٦،‌ ص١٠٠؛ ج٨،‌ ص٥٣ - ٥٤؛ صحیح مسلم،‌ ج٢،‌ ص٢٠٢- ٢٠٤؛ سنن أبی ‌داود،‌ ج١،‌ ص٣٣١- ٣٣٢.

[٢]. بحار الأنوار،‌ ج٩٠،‌ ص٤.

.[٤٠٤] الإیقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة،‌ ص٣٧٧.

.[٤٠٥] المعجم الکبیر،‌ ج٩،‌ ص٢٦‌.‌