٣. پیامبر٦ نوشتن را خوب نمی‌دانست، ولی پیمان نامۀ صلح حدیبیه به دست خودشان نوشته شده است.[٢] آن طور که در کتب تفاسیر و کتاب‌های تاریخ اسلام به چشم می‌خورد، در تفسیر آیۀ «وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ و لا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ؛[٣]تو پیش از این نتوانستی کتابی خواند و نیز خطی نگاشت تا مبادا مبطلان، در نبوت تو شک و تردیدی کنند». نظر شماره دو تأیید شده است؛ بدین معنا که پیامبر گرامی٦ پس از بعثت، نوشته‌ها را می‌خواند، ولی به دست خود، چیزی نمی‌نوشته است.[٤]

تعدادی از مفسران قرآن، بویژه مفسران شیعه، در پاسخ به پرسش بالا دچار شک
و تردید هستند و پاسخ روشنی بر این سؤال‌ها نیافته‌اند؛ مانند سیدمرتضی، طوسی
و طباطبایی.[٥]

سخن گفتن از آشنایی پیامبر اسلام٦ با خواندن و نوشتن، مربوط به زمان پس از نزول قرآن کریم است. دانشمندان اسلامی برآنند که آن حضرت پیش از نزول قرآن با خواندن و نوشتن، بیگانه بوده است. آیۀ «وَ کَذلِکَ أَوْحَیْنا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لاایمانُ[٦]؛ همچنین ما قرآن را که دل‌ها بدان زنده می‌گردد، به وحی بر تو فرستادیم (پیش از آن) با هیچ یک از کتاب (قرآن) و ایمان (شرایع) آشنا نبودی». به روشنی مؤید این معناست.

در هر حال، اگر نوشته‌ای به خط پیامبر گرامی اسلام٦ به یادگار باقی مانده
باشد یا نباشد، در این مسأله هیچ تردیدی نیست که نوشته‌هایی که به نام
پیامبر اسلام٦ از رهگذر تاریخ به دست ما رسیده به املای خود پیامبر طض صورت گرفته است.[٧]

نکتۀ آخر این که: به راستی باید باور داشت که نوشته‌های پیامبر گرامی اسلام٦ به املای خود آن حضرت صورت گرفته است. اما دلیل محکم بر این مطلب، هماهنگی

[١].مکاتیب الرسول، همان.

[٢]. جمهره الرسائل العرب، ج١، ص٦٧.

[٣]. سیرت رسول الله مشهور به سیره النبی، ص١٠٥٩.

[٤]. جمهره النسب، ص١٥٤.

[٥]. طبقات الکبری، ج٢،ص ٣٢.

[٦]. تاریخ المدینه المنوره اخبار المدینه النبویه، ج٢، ص٥٧٢.

[٧]. تاریخ الامم و الملوک، ج٢، ص٤٠٠.