«إن الله خلق آدم علی صورته»، حدیث را دارای سبب صدور خاص دانسته و با استناد
به کتاب التوحید صدوق آورده است که این حدیث توسط راوی به امام رضا٧ عرضه
شد که:

یا ابن رسول الله مردم از رسول خدا٦ روایت می‌کنند که خدا آدم را بر صورت خود آفرید. امام رضا٧ پاسخ داد که خدا ایشان را بکشد، اول حدیث را حذف کرده‌اند. رسول خدا٦ دو مرد را دید که به یک دیگر دشنام می‌دادند و از یکی از ایشان شنید که به دیگری می‌گفت: «خدا روی تو و روی کسی را که به تو شباهت دارد، زشت کند». پیامبر٦ فرمود: «این را به برادرت مگو! زیرا که خدای عز و جل آدم را بر صورت
او آفرید».[١]

یکی از مواردی که می‌توان آن را در ذیل سبب صدور حدیث مطرح ساخت، توجه به پرسش راوی و ذهنیت فرد پرسشگر است. فهم این گونه سخنان و پاسخ‌ها بدون توجه به پرسش و فهم آن گاه دشوار و گمراه‌ کننده است. در حدیثی از علی٧ آمده است:

لولا تمرد عیسی عن عبادة الله لصرتُ علی دینه.

شبّر در توضیح این حدیث می‌گوید:

این سخن در متقاعد نمودن برخی از نصارا صادر شد که گمان به الوهیت عیسی٧ داشتند و هنگام بیان این سخن از علی٧ پرسیدند چگونه چنین نسبتی به عیسی می‌دهی در حالی‌که تمام تلاش او در جهت عبادت خدا بود. در این هنگام علی٧ رو به آنها نمود و به آنها گوشزد کرد که اگر طبق اعتقاد شما عیسی خداست، پس چگونه دیگری را عبادت می‌کرد؟ به این ترتیب در مقام محاجه و متقاعد ساختن آنان این سخن را بیان نموده است.[٢]

٥. بهره‌گیری از شروح و فهم سایر علما از متن

شبّر در موارد متعددی از آرا و اقوال مفسران و محدثان شیعه و سنّی بهره برده است[٣] و

[١]. البرهان، ج١، ص٣٥٥.

[٢]. التبیان، ج٢، ص٢٧. شیخ طوسی در ذیل این آیه چهار احتمال برای معنای إلّا آورده که معنای واو یکی از این احتمالات است.

[٣]. مصابیح‌الانوار، ج١، ص٤١٦؛ نمونه‌های بیشتر را ر.ک: همان، ج١، ص٢٧١؛ ٢، ص٧٣؛ ٢، ص٨٢.