احتمال دیگر، این است که به دلیل کثرت روایات این باب _ که از حد تواتر فزون
است _ و اهمیت و اعتبار برخی از این روایات، اعتقاد به رجعت را از ضروریات مذهب دانسته‌اند؛ اما برخی از معاصران منکر ضروری بودن آن هستند و اعتقاد به آن را به اثبات روایات مربوط وابسته دانسته‌اند؛[٢] اما گویا مقصود آنان این بوده که اعتقاد به رجعت از اصول دین نیست[٣] و گرنه با توجه به کمیت و کیفیت احادیث رجعت، باید آن را از ضروریات مذهب دانست؛ هر چند از فروع اعتقادی است.[٤]

علامه مجلسی در باره کمیت و کیفیت احادیث رجعت می‌گوید:

چگونه ممکن است کسی به صدق گفتار ائمه اهل بیت: ایمان داشته باشد و احادیث متواتر رجعت را نپذیرد؟ احادیث صریحی که شماره آن به حدود دویست حدیث می‌رسد که چهل و چند نفر از راویان ثقات، و علمای اعلام،[٥] در بیش از پنجاه

[١]. سوره انعام‌، آیه ٢٨.

[٢]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج٧، ص٣٦٧.

[٣]. ضروری چند معنا دارد که در اینجا به معنای غیر قابل انفکاک به کار رفته است. برای دیدن معانی مختلف ضروری ر.ک: جامع العلوم فی اصطلاحات الفنون الملقب بدستور العلماء، ج٢، ص٢٦٤- ٢٦٩.‌

[٤]. همچون علامه مجلسی که می‌گوید: «بدان که از جمله اجماعیات شیعه، بلکه ضروریات مذهب فرقه محقه حقانیت رجعت است» (حق الیقین، ج٢، ص٣٣٥). و در جای دیگر می‌گوید: «به گمان من کسی که در امثال این موضوع شک کند، در امامان دین شک کرده است» (بحارالانوار، ج٥٣، ص١٢٢). شیخ حر عاملی می‌گوید: «صحت رجعت از ضروریات مذهب امامیه است. همه علمای معروف، نویسندگان مشهور، بلکه عموم مردم می‌دانند که این جزء مذهب شیعه‌ است» (الایقاظ من الهجعة، ص٦٠- ٦١). وی سپس نام بسیاری کسان را می‌برد که در باب رجعت کتاب نوشته‌اند و اولین آنها سلیم بن قیس هلالی است که از امیرالمؤمنین٧روایت می‌کند و می‌گوید: «تا کار به جایی رسید که یقین من به رجعت کمتر از یقینم به قیامت نبود» (همان، ص٦٤). وی سپس ماجرای گفتگوی مؤمن طاق و ابوحنیفه را در موضوع رجعت نقل می‌کند و از آن نتیجه می‌گیرد که: «این جریان هم دلیل است که سنی و شیعه، همه می‌دانسته‌اند که رجعت جزء مذهب شیعه است، و این معنی ضروری مذهب است که از اجماع بالاتر است» (همان، ص٦٦.). مرحوم آیةالله شیخ جواد تبریزی رجعت را از اصول مذهب نمی‌دانست، اما به دلیل اخبار معتبر _ که تواتر اجمالی دارند _ آن را یقینی می‌دانست (صراط النجاة، ج٢، ص٦١٤).

[٥]. حق الیقین، ج٢، ص٣٥٤.