حال اگر این جایگاه‌ها به هم بخورد و حیطه‌هایی از وظایف و مسئوولیت‌ها _ که بر اساس مشخصه‌های روحی معین شده بود _ از بین برود و زن در امور اجتماعی و یا حتّی خانواده در جایگاه مرد قرار گیرد و عدّه‌ای نیز از او تبعیت کنند، این زن و پیروان او، بویژه از طرف حاکم جامعه قابلیت نکوهش دارد؛ مانند آن که مرد یا مردانی از وظایف و مسئوولیت‌هایی که خدای متعال به لحاظ وضعیت جسمی و روحی آنها بر عهدۀ ایشان قرار داده، روی گردان شوند و در جایگاه زنان درآیند و به کارهایی که روحیۀ احساسی و عاطفی بیشتر نیاز دارد، روی آورند نیز قابلیت مذمّت دارند. همان گونه که از چنین نکوهشی ذمّ تمامی مردها استفاده نمی‌شود، از احادیثی که با مضمون نقصان عقل زنان گزارش شده نیز ذمّ تمامی زن‌ها به خاطر زن بودن و یا برتری مردها به خاطر کاستی عقل زن‌ها برداشت نمی‌شود، بلکه اگر این کلام از پیامبر٦ یا امام علی٧ صادر شده باشد، تنها معنایی که حمل این احادیث بر آن صحیح به نظر می‌رسد، آن است که آن دو بزرگوار می‌خواهند با این بیان زن‌ها را از وارد شدن در حیطه و محدوده‌ای منع نمایند که خداوند حکیم ساختار روحی آنها را به گونه‌ای آفریده که وارد شدن در آن محدود به صلاح آنها نیست و با مشخصات روحی آنها سازگار نبوده و مطابقت ندارد؛ به عنوان نمونه یک زن نمی‌تواند در یک جریان عظیم اجتماعی جلودار و فرمانده باشد و دیگران از فکر و اندیشۀ او تبعیت کنند و اگر چنین شد جامعه به فساد و تباهی کشیده می‌شود همان گونه که در جریان جنگ جمل چنین شد.

و واضح است که این همه مربوط به امور دنیاست و ادارۀ دنیوی جامعه اما در
امور معنوی و اخروی ملاک برتری تقواست که جنسیت پذیر نیست و فراتر از عقل و احساس است.

قراین و شواهد

آیات و روایات مؤید و هم‌سو

در آیات و روایات مواردی است که گفته شده مضمون آنها مؤید نقصان عقل زنان است و می‌توان آنها را ناظر به تفاوت زن و مرد در حاکمیت روح تعقّل در مرد و روح احساس در زن دانست. این متون را می‌توان در عناوین ذیل جستجو کرد: