دانشمندان، خود نیز، به مناسبت، بحث‌های درخور توجهی ذیل احادیث کتاب ارائه کرده و مستند به آیات، روایات، استدلال‌های عقلی، کلامی و علمی، به حل و شرح احادیث پرداخته است. بر این اساس، در مقالۀ حاضر برآنیم که پس از شناخت کلّیاتی در بارۀ چگونگی جمع و تدوین مصابیح‌الانوار، مهم‌ترین مبانی فقه الحدیثی شبّر را همراه با نمونه‌های متعدد نشان دهیم.

حلّ مشکلات اخبار در مصابیح‌الأنوار

شبّر در مصابیح الأنوار به بیان مضمون ٢٦٣ حدیث _ که در فهم آنها به نوعی ابهام و پیچیدگی وجود دارد _ پرداخته است. او در نخستین جلد اثر خود، فقط در بارۀ روایات اعتقادی سخن گفته است؛ چنان‌ که جلد دوم آن در بردارندۀ روایات اعتقادی، فقهی و اخلاقی است. شبّر در مقدمۀ کتاب، دریای علوم اهل بیت: را منبع سرشار پاسخگویی به همۀ مشکلات و دشواری‌ها دانسته و در بیان انگیزۀ خود از تألیف مصابیح‌الأنوار، با اشاره به بحث و فحص خود در فهم روایات دیریاب، از فراهم آوردن کتابی جداگانه در دستیابی به معانی احادیث دشوار سخن گفته است تا مرجع پویندگان راست‌گفتار و درست‌کردار علوم اهل بیت: قرار گیرد.[١]

شبّر ابتدا سند و سپس متن حدیث را ذکر می‌کند و در ادامه، ذیل عناوین بیان
یا ایضاح و تبیین به ذکر مشکلات موجود در فهم حدیث می‌پردازد و احیاناً مخالفت آن
را با اصول امامیه بیان می‌کند. سپس به ذکر وجوه حل مشکل از دیدگاه علما پرداخته،
در پایان، ذیل عنوان «أقول» به بیان نظرات خویش می‌پردازد. از منابع مورد استناد او،
افزون بر آیات و روایات، می‌توان از استدلال‌های عقلی و کلامی، اقوال عالمان پیشین، بویژه بیانات علامه مجلسی در بحار الأنوار، یاد کرد. شبّر برای حل و شرح مشکل مورد
نظر خود، گاه از وجوه متعدد استفاده می‌کند؛ چنان ‌که گاه نیز ذیل توضیحات
خود، بحث‌های کلامی مفصلی با عنوان تذییل یا تتمه می‌آورد. مبنای انتخاب احادیث در مصابیح‌الأنوار، آوردن احادیث مشکل[٢] و نه لزوماً متعارض بوده است؛ چنان ‌که
مخالفت ظاهر حدیث با قرآن و نصوص متواتر، اصول مذهب و دلایل عقلی و موافقت
با اخبار عامه از مبانی گزینش احادیث در مصابیح‌الأنوار و اقدام به شرح و توضیح آنها

[١]. برای دیدن آنها ر.ک: (الایقاظ من الهجعة، ص٤١٢- ٤٢١).

[٢]. فیلسوف بزرگ معاصر، علامه طباطبایی این پاسخ را داده است (المیزان، ج١، ص٢٠٧).