زن و مرد به لحاظ روحی آفرینشی متفاوت دارند؛ به گونه‌ای که مرد به طور نوعی و غالبی گرایش به تعقّل و زن گرایش به احساس دارد، و این همان حاکمیت روح احساسات
و عواطف در زن و حاکمیت تعقّل در مرد است. امّا فقط در حیطۀ مسائل خانواده
و اجتماع، یعنی محدود به آنچه مربوط به همزیستی دنیوی زن و مرد است، و این همان معنایی است که بزرگانی چون آیةالله محمدحسین کاشف الغطاء[١] و سید محمد صدر[٢]
از این روایات فهمیده‌اند و علامه طباطبایی آن را در تفاوت بین مرد و زن در تفسیر
برخی آیات _ که مربوط به بیان تفاوت بین این دو گونه از انسان است _ بیان داشته؛
هر چند به روایات مورد بحث اشاره‌ای نکرده است.[٣] و برخی از شاگردان ایشان
چون شهید مطهری نیز آن را پذیرفته‌اند.[٤] بر اساس پذیرش این معنا روایات در صدد
آن است که بگویند زن به لحاظ روحی و رفتارهایی که به روح باز می‌گردد، با مرد متفاوت است و تفاوت روحی آن دو در این است که اگر در امری عقل و عاطفه مقابل هم
قرار گرفت، در زن روح عاطفه و احساس غالب و حاکم است و در مرد روح تعقّل
و دوراندیشی و البته این تفاوت مزیتی برای یکی بر دیگری نمی‌آورد؛ چرا که تعقّل
و احساس دو ویژگی انسان هستند و همان‌گونه که مدیریت خانواده و اجتماع در
زندگی انسان نیاز به تعقّل دارد، نیازمند عاطفه و احساس نیز هست. پس چنین تفاوتی حیطۀ وظایف و مسؤولیت‌ها را از هم جدا و مشخص می‌کند و آنچه نیاز به تعقّل بیشتر
و مدیریت کلان و دوراندیشی دارد، مانند امارت و حکومت و قضاوت و سرپرستی خانواده بر عهده مرد و آنچه نیاز به احساس و عاطفۀ بیشتر و فداکاری و از خود گذشتگی
دارد، مانند محیط خانواده و تربیت فرزند و... بر عهدۀ زن است. و بر اساس همین وظایف و مسئوولیت‌ها هر یک از زن و مرد جایگاه خاص خود را می‌یابد؛ هر چند در رسیدن به کمال انسانی و یافتن بالاترین مراتب معنوی با هم یکسان هستند؛ به عنوان نمونه زن با خوب شوهرداری کردن می‌تواند درجۀ مردی را که با تحمل زحمت‌ها و مشقّت‌ها به جهاد رفته و در میدان جنگ وظیفۀ خطیر مبارزه را به دوش دارد و احتمال زخمی شدن و یا از دست دادن جانش را دارد، برسد؛ در حالی که معلوم نیست مرد با تحمّل تمامی این

[١]. ر.ک: مجلّه علوم حدیث، شماره ٤، ص٨٣ ـ ٨٧.

[٢]. ر.ک: وضع و نقد حدیث، ص٦٥ - ١٧٠؛ درسنامۀ وضع حدیث، ص٥١ - ٢٦٧.

[٣]. ر.ک: شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج٦، ص٢١٤؛ بحارالأنوار، ج٣٢ ص٢٤٧ ذیل حدیث ١٩٥؛ زن در آیینۀ جلال و جمال، ص٣٣٣ - ٣٣٥.

[٤]. ر.ک: زن از دیدگاه نهج البلاغه، ص١١٧ و ١٢٠.