گستره نیاز به متون قوی است تا بتوان اطمینان به صدور اصل مضمون از معصوم† داشت
و مطلبی به این گستردگی را به شارع نسبت داد که مثلاً نیمی از افراد بشر ناقص
العقل هستند.

ب. عقل در عرف تمامی انسان‌ها از جایگاه و اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و نقش محوری در انسان بودن انسان ایفا می‌کند، به لحاظ آیات و روایات نیز عقل نقش اساسی در تکامل انسان دارد و با توجه به چنین نقش و جایگاهی برای عقل، وثوق به صدور این مضمون از معصومین: _ که زن به عنوان یک انسان در داشتن چنین قوه و قابلیتی ناقص است _ هزینۀ زیادی می‌برد و استناد آن به شارع وجود متون قوی را می‌طلبد، بر خلاف آن که مطلبی نه چندان مهم بخواهد مورد وثوق قرار گرفته و بر اساس آن استناد به شارع داده شود؛ به عنوان نمونه اگر قرار بود تفاوت زن و مرد در تمایل بیشتر زن‌ها به زیور آلات نسبت به مردها از متون نقلی برداشت و به شارع نسبت داده شود، وجود چند متن در سطح عادی کافی بود.

با توجه به دو نکتۀ فوق و وضعیت متون موجود در باره نقصان عقل زنان معلوم شد که وثوق به این مضمون را نمی‌توان ادعا کرد؛ چرا که تعداد روایات موجود و یا اختلاف و تعدد طُرُق آنها و یا وضعیت سندی روایات در حدّی نیست که وثوق به صدور این مضمون حاصل شود. پذیرش این متن از طرف برخی بزرگان حدیث و نقل آن در منابع حدیثی‌شان نیز با توجه به فرهنگ زمانه نمی‌تواند وثوق‌آور باشد.

در نتیجه این روایات شرایط لازم برای حجیت را دارا نیستند اما نه از این باب
که در امور اعتقادی یا تکوینی است، بلکه به خاطر نبود خبر ثقه و یا وثوق به
مضمون روایات.

تذکر دو نکته:

١. قضاوت قطعی یا احتمالی در مورد این که یک حدیث ساختگی است، نیاز به بررسی دقیق و موشکافانه دارد، و خبری که فقط حجیت خود را از دست داده، نمی‌توان گفت جعلی است[١].

٢. از اموری که تأثیر بسزایی در مساعد کردن زمینه برای جعل حدیث و یا آغشته کردن حدیث به تفکّرات و باورهای شخص راوی و یا قبول حدیث ساختگی و درج آن در کتاب حدیثی بدون اطلاع از ساختگی بودن آن دارد فرهنگ زمانه و تفکّر حاکم بر عموم افراد یک

[١]. ر.ک: بحوث فی علم الاصول، ج٤، ص٣٩٥ ـ ٤٢١، همچنین مصباح الاصول، ج٢، ص١٩٤ ـ ١٩٦؛ الاصول العامه، ج١، ص٢٤٧ ـ ٢٥٠.