فقهايى «حصن اسلام» هستند كه معرف عقايد و نظامات اسلام و مدافع و حافظ آن باشند؛ و اين تعريف و دفاع و حفاظت را با نطق‌هاى پرشور و بيداركننده و رهبرى مردم ثابت كنند. در اين صورت است كه اگر بعد از صد و بيست سال درگذشتند، مردم احساس خواهند كرد كه مصيبتى بر اسلام وارد و خلئى ايجاد شده است، و به تعبير روايت‌ «ثُلِمَ فِي الْإِسْلامِ ثُلْمةٌ لا يَسُدُّها شَي‌ءٌ» [١]. اين‌كه مى‌فرمايد فقيه مؤمن اگر بميرد «ثُلِمَ فِي الْإسْلامِ». خلئى جبران‌ناپذير در جامعه اسلام به وجود مى‌آيد، مردن بنده است كه در خانه نشسته‌ام و كارى جز مطالعه ندارم؟ از رفتن من چه خلئى در جامعه اسلام ايجاد مى‌شود؟ اسلام وقتى امام حسين عليه السلام را از دست مى‌دهد ثُلِمَ فِيه ثُلْمَةٌ، خلئى جبران‌ناپذير در آن به وجود مى‌آيد. كسانى كه حافظ عقايد و قوانين و نظام اجتماعى اسلام هستند، مانند خواجه نصير [٢] و علّامه‌ [٣] كه خدمت شايان و نمايانى‌

[١]. المحاسن، ص ٢٣٣، حديث ١٨٥؛ الكافي، ج ١، ص ٣٨، «كتاب فضل العلم»، «باب فقد العلماء»، حديث ٢.

[٢]. محمد بن حسن طوسى معروف به «خواجه نصير» و «محقق طوسى» (٥٩٧- ٦٧٢ ه. ق) از حكما ودانشمندان مشهور اسلام در فلسفه و كلام و رياضيات و هيأت سرآمد اقران بوده است. علّامه حلّى، قطب‌الدين شيرازى و سيد عبدالكريم بن طاووس از شاگردان وى بوده‌اند. آثار ارزشمندى از او به جاى مانده است مانند: شرح إشارات، تجريد الاعتقاد، تحرير اقليدس، تحرير مجسطى و اخلاق ناصرى.

[٣]. شيخ جمال الدين حسن بن يوسف بن على بن مطهّر حلّى (٦٤٨- ٧٢٦ ه. ق) فقيه، محدّث، مفسّر، متكلم، اديب، جامع معقول و منقول و رئيس اماميه در عصر خود بود. شهرت «علامه» از اختصاصات اوست. وى نزد بزرگان شيعه و سنى تلمذ جست. از جمله استادانش محقق حلى، خواجه نصيرالدين طوسى، سيد احمد بن طاووس و شيخ نجيب‌الدين بوده‌اند و خواجه نصير از درس فقه او استفاده كرده است. پسر وى، فخرالمحققين، نيز از شاگردان پدر بوده است. تبصرة المتعلمين، مختلف الشيعة، قواعد الأحكام و تذكرة الفقهاء در فقه؛ كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد در كلام؛ الألْفَيْن در اثبات امامت؛ خلاصة الأقوال و إيضاح الاشتباه در رجال و نهج الإيمان في تفسير القرآن در تلخيص كشّاف زمخشرى در تفسير از آثار اوست.