ما سَأَلْتَ عَنْهُ- أرْشَدَكَ اللَّهُ وثَبَّتَكَ- ... (إلى أن قال:) وَأمَّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ، فَارْجِعُوا فيها إلى رُواةِ حَديثِنا. فَإنَّهُم حُجَّتي عَلَيْكُم، وَأَنا حُجّةُ اللَّه. وَأمَّا مُحَمَّدُ بْنُ عُثمان العَمرِيٌّ، فَرَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَعَنْ أَبيِه، فَإنَّهُ ثِقَتي وَكِتابُهُ كِتابي» [١].

اسحاق بن يعقوب‌ [٢]، نامه‌اى براى حضرت ولى عصر (عج) مى‌نويسد، و از مشكلاتى كه برايش رخ داده سؤال مى‌كند. و محمد بن عثمان عمرى، نماينده آن حضرت، نامه را مى‌رساند. جواب نامه به خط مبارك صادر مى‌شود كه «... در حوادث و پيشامدها به راويان حديث ما رجوع كنيد، زيرا آنان حجت من بر شمايند، و من حجت خدايم ...»

منظور از «حوادث واقعه» كه در اين روايت آمده مسائل و احكام شرعيه نيست.

نويسنده نمى‌خواهد بپرسد درباره مسائل تازه‌اى كه براى ما رخ مى‌دهد چه كنيم.

چون اين موضوع جزو واضحات مذهب شيعه بوده است و روايات متواتره دارد كه در مسائل بايد به فقها رجوع كنند [٣]. در زمان ائمه عليهم السلام هم به فقها رجوع مى‌كردند و از آنان مى‌پرسيدند. كسى كه در زمان حضرت صاحب سلام اللَّه عليه، باشد و با نوّاب اربعه‌ [٤] روابط داشته باشد و به حضرت نامه بنويسد و جواب دريافت كند، به اين‌

[١]. إكمال الدين، ص ٤٨٤، باب ٤٥، حديث ٤.

[٢]. اسحاق بن يعقوب كلينى خود تصريح كرده است كه از طريق محمد بن عثمان عمرى پاره‌اى مسائل‌مشكل را بر امام عصر (عج) عرضه كرده و پاسخ گرفته است. در توقيع امام خطاب به او چنين عباراتى آمده: «أمّا ما سَأَلْتَ عَنْهُ أرْشَدَكَ اللَّهُ وَثَبّتَكَ مِنْ أمْرِ المُنكرينَ لي مِنْ أهْلِ بَيْتِنا وبَني عَمِّنا ... السَّلامُ عليكَ يا إسحاقَ بنَ يعقوبَ و على مَنِ اتّبَعَ الهُدى‌». اين‌گونه خطاب‌ها را از طرف امام دليل نبالت شأن و جلالت قدر او دانسته‌اند.

[٣]. صاحب وسائل الشيعة روايات مربوط به رجوع به فقها را در وسائل الشيعة، به خصوص در «كتاب القضاء»، «أبواب صفات القاضي»، باب ١١، با الفاظ مختلف نقل كرده است.

[٤]. «نوّاب اربعه» عنوان چهار تن نايب ويژه امام زمان (عج) است كه در دوره غيبت صغرا (٢٦٠- ٣٢٩) واسطه بين امام و شيعيان بودند. اين چهار تن عبارتند از: ١- ابو عمرو عثمان بن سعيد بن عمرو العمرى، از اصحاب و معتمدان امام هادى و امام عسكرى عليهما السلام كه امام عسكرى عليه السلام وى را نايب امام غايب (عج) معرفى فرمود. ٢- ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعيد، از اصحاب و نايبان امام عسكرى عليه السلام كه امام يازدهم و پدرش عثمان بن سعيد وى را از نايبان حضرت شمردند. وى در سال ٣٠٤ يا ٣٠٥ ه. ق وفات كرد و در بغداد در كنار مدفن پدر خود به خاك سپرده شد. ٣- ابوالقاسم حسين بن روح نوبختى كه وى را محمد بن عثمان به عنوان جانشين خود و نايب امام معرّفى كرد. ٤- ابوالحسن على بن محمد السمرى كه وى را حسين بن روح به عنوان وكيل امام عليه السلام شناساند. سمرى در نيمه شعبان سال ٣٢٨ يا ٣٢٩ وفات يافت. وى آخرين نايب آن حضرت بود.