در مواردى كه «مُسنَد» [٤]، ذكر شده است، در يك مورد «فَيُعلِّمُونَها» و در بقيه موارد «فَيُعلِّمُونَها الناسَ» [٥] مى‌باشد. و آن‌جا كه «مُرسل» [٦]، ذكر شده است، فقط صدر روايت است و جمله‌ «فَيُعلِّمُونَها الناسَ من بَعدي» را ندارد [٧].

ما درباره اين روايت روى دو فرض صحبت مى‌كنيم:

فرض كنيم روايت «واحده» باشد و جمله‌ «فيعلّمونها ..». در ذيل حديث زياده شده، و يا اين‌كه جمله مزبور بوده و افتاده است. و سقوط جمله به واقع نزديك‌تر است؛ زيرا اگر اضافه شده باشد، نمى‌توان گفت از روى خطا يا اشتباه بوده است؛ چون همان طور كه عرض شد، روايت از چند طريق رسيده، و راويان حديث هم دور از هم زندگى مى‌كرده‌اند: يكى در بلخ، و ديگرى در نيشابور، و سومى در جاى ديگر. با اين وصف نمى‌شود عمداً اين جمله زياد شده باشد. و بعيد به نظر مى‌رسد كه چند نفر دور از هم به ذهنشان بيايد كه چنين جمله‌اى را به حديث اضافه كنند. بنابراين،

[١]. معاني الأخبار، ص ٣٧٤، باب ٤٢٣. معاني الأخبار از آثار شيخ صدوق است. مؤلف در اين كتاب احاديثى‌را كه در تفسير كلمات و اخبار معصومين وارد شده، گرد آورده است.

[٢]. عيون أخبار الرضا، ج ٢، ص ٣٧، باب ٣١، حديث ٩٤. عيون أخبارالرضا شامل روايات و شرح احوال امام رضا عليه السلام كه داراى ١٣٩ باب است.

[٣]. الأمالي أو المجالس، ص ١٥٢، مجلس ٣٤، حديث ٤. كتاب امالى معروف به مجالس يا عرض المجالس از شيخ صدوق اين كتاب در ٩٧ «مجلس» ترتيب يافته است.

[٤]. «مُسنَد» روايتى است كه تمام راويان آن در سلسله سند تا معصوم عليه السلام مذكور گرديده باشند.

[٥]. در وسائل الشيعة (ج ٣، ص ٤١٨، سطر ١٦ ط- حجرى) به نقل از مجالس با «فَيُعلِّمُونَها» و در عيون أخبارالرضا، ج ٢، ص ٣٧، باب ٣١، حديث ٩٤؛ و وسائل الشيعة، ج ٢٧، ص ٩٢، «كتاب القضاء»، «أبواب صفات القاضي»، باب ٨، حديث ٥٣. (ط- آل البيت) با «يُعَلِّمُونَها الناسَ» آمده است.

[٦]. «مرسل» روايتى است كه تمامى يا برخى راويان آن در سلسله سند افتاده باشد.

[٧]. من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٠٢، باب ١٧٦، حديث ٩١٥.