مشايخ علم مأثور است كه اميرالمؤمنين عليه السلام مظهر عقل كل است , و سيده نساء عالمين فاطمه سلام الله عليها مظهر نفس كل . عقل در عالم كبير و صغير قائم بر نفس و نفس قائم به اوست , و مرد مطلقا نمودارى از عقل , و زن مطلقا نمودارى از نفس است الرجال قوامون على النساء .

انسان هر چند از رحم طبيعت روييده است و در دامن آن پروريده شده است كه

و لقد خلقنا الانسان من سلاله من طين ثم جعلناه نطفه فى قرار مكين ولكن اين نطفه نقطه ايست كه جفر جامع حروف اسرار هستى و بزرگترين كتاب آفاقى و انفسى و بهترين آيت كل شى ء احصيناه فى امام مبين مى گردد .

اين نطفه حبه ايست كه در آغاز از مزرعه نساءكم حرث لكم روييده شده است و لكن آن را از قدرت كامله اله , قوه و منه ايست كه در تحت تربيت مربيان آنسوئى شجره طيبه طوبى مى گردد و از آن كل ثمرات مى رويد .

انسان من حيث هو انسان غذاى او علم و عمل است كه علم و عمل انسان سازند , و در تحت تدبير و تسخير معلمان روحانى و مفارقات نورى به تدريج از قوه به فعل مى رسد و از مرتبه عقل هيولانى به عقل بالفعل و عقل مستفاد ارتقاء مى يابد .

نطفه انسانى آخرين صورت سلسله نزولى وجودى ممكنات است كه از همه آنها خلاصه گيرى و عصارى شده است و محتوى جميع قواى رقائق عالم كيانى بلكه حائز همه اصول و حقائق عالم