انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٥٨ - خود را بشناس

صحيح است كه به مضمون اين گفتارش باشد :

ولست ادرك من شى ء حقيقته *** وكيف ادركه وانتمو فيه

زيرا كه نفس از اين حكم كلى خارج نيست , و هر موجودى به لحاظ يلى ربه مشمول اين حكم است به علت اين كه همه شئون و اطوار وجوديه اويند و به اين وجه آنان را حد نبود همچون امواج و دريا كه از يك سو حد موجى است و از جانب ديگر دريا است .

خاك چون عنقا و آدم اوج اوست *** فعل حق دريا و عالم موج اوست

در حضيض موج او بس اوجهاست *** موجها دريا و دريا موجهاست

صدرالدين قونوى در نصوص گويد : اعلم انه ليس فى الوجود موجود يوصف بالاطلاق الاوله وجه الى التقييد , وكذلك ليس فى الوجود موجود محكوم عليه بالتقييد الاوله وجه الى الاطلاق , ومن لم يشهد هذا المشهد ذوقا لم يتحقق بمعرفه الحق والخلق . انتهى ملخصا .

اين مطلب همانست كه در صدر رساله گفته ايم موضوع بحث و مسائل اهل تحقيق حق تعالى است از حيث ارتباطين مذكورين .

ه در باب ٣١٩ فتوحات مكيه در معرفت تنزل سراح نفس مطالبى دارد از آنجمله گويد : و قال صلى الله عليه و آله : من عرف نفسه عرف ربه ولم يقل عرف ذات ربه فان ذات الرب له الغناء على الاطلاق وانى للمقيد بمعرفه المطلق .