خارجى از حق متحقق است بلكه متن خارج و واقع ذات حق و شئون ذاتيه حق است . و بديهى است كه تا پندار سوفسطايى طرد نگردد , دين و تكليف و كمال و استكمال و بحث از علم و معرفت حقائق از مبدأ تا معاد ناصواب مى نمايد زيرا كه اگر هيچ چيز حقيقت و واقعيت نداشته باشد انسان بى حقيقت و بى واقعيت چرا به دنبال بى حقيقتها و بى واقعيتهاى ديگر برود كه هر چه فرا بگيرد در آخر كار از نادان فرو مايه تر است چه نادان بى حقيقت رنج فرا گرفتن بى حقيقتها را بر خود هموار نكرده است و اين بى حقيقت كرده است .

شيخ در شفاء سوفسطائى را متعنت خوانده است و در تبكيت وى به تفصيل بحث كرده است و به اين سخن خاتمه داده است كه : واما المتعنت فينبغى ان يكلف شروع النار اذ النار واللانار واحد , وان يولم ضربا اذ الوجع واللاوجع واحد , وان ي منع الطعام والشراب اذ الاكل والشرب وتركهما واحد . [١]

بيان : شروع النار به معنى دخول در آتش است , در منتهى الارب فى لغه العرب گويد : شرعت الدواب فى الماء شروعا , از باب منع , به آب در آمدند ستوران .

معانى حق

چنانكه گفته ايم بحث از حق و معانى آن از قديم الدهر در السنه

[١]ص ٤٧ , ج ٢ ط ١ رحلى .