لان الذى باعتبار ذاته غير الذى له من غيره و هو حاصل الهوية منهما جميعا فى الوجود فلذلك لا شى ء غير واجب الوجود تعرى عن ملابسة ما بالقوه و الامكان باعتبار نفسه , و هو الفرد و غيره زوج تركيبى .

اين دو وجه در بيان كل ممكن زوج تركيبى كه گفته ايم زوج در مقابل فرد است يعنى بسيط و مركب , و به وجه ديگر زوج در مقابل واحد است كه حق تعالى واحد است و ممكن زوج است يعنى جفت است , جفت از وجود و ماهيت است و زوج به اين معنى نيز تعميم دارد كه شامل همه ممكناتست .

و شيخ در فصل سوم مقاله هشتم الهيات شفاء [١] به اين وجه نيز ايماء و اشارتى دارد كه : كل شى ء الا الواحد الذى هو لذاته واحد و الموجود الذى هو لذاته موجود فانه مستفيد الوجود عن غيره , و هو ايس به , ليس فى ذاته .

و لكن اين فريق اعنى حكماى اهل نظر قائل به مراتب و تشكيك در مراتب وجودند كه مراتب به قوت و ضعف و اوليت و ثانويت و تقدم و تأخر اختلاف دارند و ما به الاختلاف عين ما به الاتفاق است زيرا حقيقت ديگرى جز اين حقيقت نيست تا تمايز و اختلاف بواسطه آن حقيقت مفروض و موهوم ديگر باشد , و بر اساس تشكيك وجود , مرتبه ساميه آن را كه على الاطلاق اعلى المراتب است بنابر يك مبنى , و يا طرف سلسله ممكنات است بنابر مبناى ديگر حقيقت

-١ ج ٢ , ص ٢٢٣ ط ١ رحلى .