انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٧ - تشكيك وجود در اصطلاح اهل نظر و اهل تحقيق

تشكيك وجود در اصطلاح اهل نظر و اهل تحقيق

تشكيك در مسفورات فريقين به اشتراك لفظى مستعمل است , در كتب اهل نظر به معنى تفاوت مراتب وجودات در شدت و ضعف و كمال و نقص و اوليت و ثانويت و اولويت و عدم آن و تقدم و تأخر است . و در صحف اهل تحقيق كه بر بنيان مرصوص وحدت شخصيه حقيقت ذات مظاهر است به معنى سعه و ضيق مجالى و مظاهر است يعنى در حقيقت تشكيك راجع است در ظهورات نه در حقيقت وجود .

اين عصاره مطلب در تشكيك است كه تقديم داشتيم . توضيحا گوييم : وجود اصيل در نزد متأخرين از طائفه مشاء چنانكه از ظاهر تعبيرات كتب اهل فن مستفاد است حقائق متبائنه مشككه است . حقائق متبائنه و در عين حالت تشكيك به بيانى است كه خواجه طوسى در شرح فصل هفدهم نمط چهارم اشارات افاده فرموده است و اجمال آن به فرموده متاله سبزوارى اينكه : الوجود عند المشائين حقائق متبائنة بتمام ذواتها البسيطة لا بالفصول ليلزم التركيب و يكون الوجود المطلق جنسا , و لا بالمصنفات و المشخصات ليكون نوعا بل المطلق عرضى لها بمعنى انه خارج محمول لا انه عرضى بمعنى