انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٠٩ - طرق اقتناى معارف
عشق و تدبير بين روح و جسم , از تعشق به حديث و سوء تدبير است . يعنى آنكه سخن از عشق جسم و روح به ميان مى آورد تا بدين سخن تركيب بين آندو را اثبات كند عشق به حديث دارد و دوست دارد كه حرفى بزند وگرنه حديث عشق بين روح و جسم مثبت مدعى نيست و اين سخن از سوء تدبير و بد انديشى است , زيرا انسان را صورت احديت حقيقيه است يعنى صورت وحدانى و هويت واحده دارد , و اينگونه معانى اضافى چون ابوت و ملك اند كه اضافه بين متضايفين مثلا جسم و روح مفيد چنين صورت وحدانى نيست .
هفتم اينكه اگر حيوان جنس , و ناطق فصل , در خارج تحقق بيابند حمل آندو را بر يكديگر نشايد , و اگر نه حيوان در خارج تحقق داشته باشد و نه ناطق , پس چگونه انسان در خارج تحقق مى يابد ؟ و بايد حيوان ناطق , بنابر فرض عدم وجود خارجيشان , از معقولات ثانيه باشند , و حال اينكه هيچيك از اهل نظر قائل بدان نيست , چگونه بايد آندو را از معقولات ثانيه دانست و حال اينكه عبارت از جسم و روح مخصوص خارجى اند .
هشتم از شكوك اينكه در تمثيل به حقيقت انسانيه , اهل نظر گفتند حقيقت شى ء آنست كه شى ء بدان تحقق مى يابد , اگر مراد از اين حقيقت آنى است كه ما آنرا تصور مى كنيم ؟ بايد تصور شى ء بنابراين فرض سبب تحقق و وجود شى ء باشد . و اگر مراد از اين حقيقت آنى است كه ما آن را تصديق مى كنيم ؟ تصديق بعد از تحقق شى ء است , و سبب تصديق قبل از تصديق است . و اگر مراد از اين