: تقدم علل قوام يعنى اجزاى ماهيت نوعيه كه جنس و فصل است بر خود ماهيت نوعيه است , و مقابل آن لحوق و تأخر ماهيت از اجزايش است , و از اين قسم سبق است سبق ماهيت بر لوازمش .

سبق دهرى و سرمدى تقدم علت بر معلولش است ولى نه به لحاظ ايجاب علت وجود معلول را بلكه به لحاظ سبق مرتبه تحقق علت بر مرتبه تحقق معلول و تأخر و انفكاك اين از مرتبه آنست مثل سبق نشأه مجرد عقلى بر نشأه مادى .

اما سبق بالحقيقه , در مقابل حقيقت , مجاز و عرض است كه تعبير به تقدم و تأخر بالحقيقه والمجاز , وبالحقيقه والعرض مى كنند كه مقدم و مؤخر هر دو در اتصاف به وصفى مشتركند جز اين كه يكى بالذات وبالحقيقه است و ديگر بالمجاز و بالعرض چون تقدم وجود بر ماهيت بنابر مذهب منصور كه وجود اصل در تحقق است و ماهيت به سبب وجود موجود و متحقق است در اين قسم سبق و لحوق مطلق ثبوت و كون ملحوظ است خواه ثبوت بالحقيقه باشد و خواه بالعرض والمجاز .

اين هشت قسم سبق است كه در كتب حكميه محرر است . و بدانكه در اصطلاح اهل تحقيق كه قائل به وحدت شخصيه وجودند و وجود را واحد شخصى مى دانند سبق ديگر است كه آن را تقدم بالحق گويند , چنانكه تقدم بالحقيقه در مقابل مجاز بود , اين سبق بالحق در مقابل باطل است ذلك بأن الله هو الحق وان ما يدعون من دونه الباطل . در سبق بالحقيقه مطلق ثبوت وكون براى متأخر مثلا ماهيت