انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٣٠ - نفس ناطقه انسانى را مقام فوق تجرد است

مجردى است كه او را حد يقف نيست سخنى فوق تجرد است و حكم اختصاصى اوست .

در اين مطلب سامى اعنى مقام فوق تجرد بودن نفس , به اهداى بعضى از مواريث علمى وسائط فيض الهى تشرف مى يابيم :

ا برهان المتألهين اميرالمؤمنين على عليه السلام فرمود : كل وعاء يضيق بما جعل فيه الا وعاء العلم فانه يتسع به .

يعنى هر ظرف به آنچه كه در او نهاده شد گنجايش او تنگ مى شود , مگر ظرف علم كه گنجايش او بيشتر مى گردد .

هر يك از ظرفهاى جسمانى را حد معينى است كه گنجايش آنها را تحديد مى كند , مثلا پيمانه ها و بركه ها و درياچه ها و درياها هر يك را اندازه ايست كه بيش از آن اندازه آب را نمى پذيرند , به خلاف نفس ناطقه انسانى كه هر چه مظروف او كه آب حيات علوم و معارف است در او ريخته شود سعه وجودى و ظرفيت ذاتى و گنجايش او بيشتر و براى فرا گرفتن حقائق بيشتر آماده تر مى شود .

پس اين برهان نازل از بطنان عرش تحقيق ناطق است كه نفس ناطقه علاوه بر اينكه موجودى عالى از جسم و جسمانيات , و عارى از احكام نشأه طبيعت است , بيان مقام فوق تجرد نفس نيز هست كه مجرد از ماهيت هم هست و او را حد يقف نيست و گوهرى فوق مقوله است زيرا مجرد بودن موجودى از ماده غير از مجرد از ماهيت بودن او و عدم وقوف او در حدى و مقام است .

اين است معنى صحيح كلام امام عليه السلام كه به اختصار تقرير