انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٠٥ - طرق اقتناى معارف
مدركين است كه بحسب تفاوت مدركين تفاوت مى يابد , و اين توجهات تابع مقاصد است , و مقاصد تابع عقائد و عوائد است , و اين عقائد و عوائد تجليات اسمائيه ان د كه به حسب استعدادات قوابل تعين مى يابند , زيرا كه اصل تجليات از يك چشمه يكتا است كه هيچ تعدد در آن نيست و به حسب ذاتش اختلاف ندارد , بلكه به اختلاف قوابل در قابليتشان به حكم مراتب و مواطن واوقات و احوال و امزجه و صفاتشان , و همچنين به حسب احكام احوال وسائط وجودشان , اختلاف مى يابند . چنانكه يك شى ء مبصر به اختلاف قواى مبصره به حسب قرب و بعد و لطافت و كثافت و تلون و شفيف , متعدد مى نمايد .
ب اختلاف آراى متناقضه , و عدم قدرت رأيى بر ابطال دليل رأى ديگر , خود دليل است كه تعويل و اعتماد بر رأى آنرا نيز نشايد , با اينكه يكى از دو رأى قطعا باطل است پس اين احتمال بطلان در هر دليل نظرى جارى است .
ج چه بسا كه ناظر , مدتى دراز بر نظر خود تعويل و اعتماد دارد , سپس خود او يا ديگرى بعد از او بر خلل نظرش اطلاع مى يابد كه از آن نظر بر مى گردد , پس اين احتمال در هر نظر اهل نظر خواه نظرى كه سبب تعويل است و خواه نظرى كه سبب رجوع است , مى رود , پس مطلقا اتكال و اعتماد بر هيچيك از دو نظر تعويل و رجوع را نشايد .
د هر صاحب رأى نظرى , به قوه فكريه جزئيه خودش در آن