انه الحق - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٩ - معانى حق
وجه دانسته است و استدراك فارابى را كه گفت لكنا اذا قلنا انه حق الخ , چنين معنى كرده است كه ما چون حق را بر واجب تعالى اطلاق كرده ايم همان معنى ثالث مراد است .
لكن ظاهر استدراك اين است كه معانى حق بر چهار قسم است , و وجه استدراك اين است كه معنى سوم يعنى حق من جهه انه لا سبيل للبطلان اليه , اعم از واجب بالذات و از واجب بالغير دائمى است كه بطلان در او راه ندارد . و به عباره اخرى عدم تطرق بطلان همان دوام است و دوام اعم از واجب و ممكن دائمى مانند مفارقات است , بنابراين قول فارابى لكنا اذا قلنا الخ استدراك از اين دوام عام است كه ما وقتى گفتيم اول تعالى حق است يعنى واجبى است كه هيچگونه بطلان در او راه ندارد . خلاصه اينكه استدراك مفيد معنى چهارم براى حق است و فرق بين آن و معنى سوم اينكه سوم اعم است از واجب و ممكن دائمى چون مفارق نورى , و چهارم اختصاص به واجب بالذات دارد كه مطلقا بطلان در او راه ندارد و به نظر فلسفى طرف سلسله ممكنات است , اين مطلب را متاله سبزوارى در تعليقات منظومه اش افاده فرمود .
نعم لو تفوه بنظر عرفانى اشمخ او برهانى ادق على ما يعرفه الراسخون الحكمه المتعاليه من ان جهه الوجوب هو فعليه الوجود وما سوى الواجب هالك اذا الهلاك عباره عن لا استحقاقيه الوجود و كل شى ء هالك الا وجهه , كان لما ذكره الفاضل المذكور وجه .
اطلاق حق به معنى اول بر او تعالى به تجوز عقلى است زيرا كه