آيين كشور دارى از ديدگاه امام على عليه السلام - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٦٤ - معيارهاى اخلاقى مشاوران

به عبارت روشن‌تر، در حكومت‌هاى غير اسلامى، بهترين مشاوران را باتجربه‌ترين و كارآمدترين مديران مى‌شناسند و هيچ‌گونه شرط ديگرى را قائل نيستند؛ در حالى كه مكتب اسلام، علاوه بر عقل و درايت و تجربه، معيارهاى اخلاقى را نيز، ملاك استشاره شناخته است.

براى اين كه بتوانيم ابعاد گوناگون شرايط استشاره را بشناسيم، بهتر است شرايط سلبى و اثباتى مشاوران را از ديدگاه اسلام مطرح و بررسى كنيم:

شرايط اثباتى و سلبى‌

شرايطى را كه بايستى مشاوران دارا باشند، به طور اجمال به شرح ذيل است: ١. اسلام ٢. عقل ٣. حلم ٤. نصح ٥. تقوا ٦. تجربه‌

با توجه به اين شرايط مى‌فهميم كه اسلام مشورت مسلمان، عاقل، نرم‌خو، ناصح، باتقوا و باتجربه را مى‌پذيرد و از افراد غيرمسلمان، فاسق، نادان، بخيل، طمع‌كار، تندخو، بى‌تقوا، منافق، سست خرد، ترسو، لجوج و بى‌تجربه استشاره نمى‌كند.

وَ لا تُدْخِلَنَّ فِي مَشُورَتِكَ بَخِيلًا يَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ وَ يَعِدُكَ الْفَقْرَ وَ لا جَبَاناً يُضْعِفُكَ عَنِ الْأُمُورِ وَ لا حَرِيصاً يُزَيِّنُ لَكَ الشَّرَهَ بِالْجَوْرِ فَإِنَّ الْبُخْلَ وَ الْجُبْنَ وَ الْحِرْصَ غَرَائِزُ شَتَّى يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللَّهِ.

بخيل را در مشورت خود راه مده! چون تو را از احسان بازدارد و از فقر مى‌ترساندف و نيز با فرد بُزدل و ترسو مشورت مكن! چون در كارها روحيه‌ات را تضعيف مى‌نمايد. هم‌چنين با