تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٧٣ - نکتهها

دارد با آنکه کافران در صلاحیت ایمان آوردن نبودند؟ گوئیم: همه در این وصف نبودند، ارسال رسل نسبت به کفار اتمام حجت و نسبت به دیگران هدایت است.
١٠٢- وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ.
این آیه، تتمیم مطلب آیه قبلی است، «ان» مخفف ثقیله است یعنی: برای بسیاری از آنها تعهدی و اعتنایی در قبال امتحانها و دعوت پیامبران نبود بلکه بیشترشان فاسق و خارج از راه قبول بودند.

نکته‌ها

١- چنان که قبلا گفته شد، راه رفاه ملّتها و گروه‌ها و افراد همانست که در مسیر واقعی نظام جهان که نظام حق و عدل است قرار گیرند و گرنه به حکم نظام طبیعت محو و ساقط خواهند شد.
٢- ملّتها و خانواده‌های بیشماری در جهان در اثر ظلم و طغیان و فحشاء از بین رفته و دیگران در جای آنها قرار گرفته‌اند، بدین حساب ملل اروپا و آمریکا و همه استعمارگران در آستانه سقوط قرار گرفته و خواهند گرفت، چون علّت سقوط را در درون جامعه خود پرورش می‌دهند از رسول خدا صلی اللَّه علیه و اله نقل شده:
حکومت با کفر قابل بقاست ولی با ظلم قابل بقا نیست
«الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم»
بالاخرة مستضعفان برای حق خود قیام کرده مستکبران را ساقط خواهند کرد.
٣- آنچه در این آیات بیان شده یک ناموس طبیعی الهی است، فقط در صورتی در امان خواهیم بود که مصداق آمَنُوا وَ اتَّقَوْا باشیم که درهای برکت به روی ما گشوده شود.