معاد و جهان پس از مرگ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤ - ريشههاى معاد در اعماق فطرت

دورتر از پنج هزار سال پيش واقع شده است». [١]

تاريخ كهن مصر نشان مى‌دهد كه مردم آن سامان عقيده محكمى به زندگى پس از مرگ داشته و براى آن تشريفات زيادى قائل بوده‌اند، گرچه آن را- مانند بسيارى از اقوام ديگر- با خرافاتى آميخته بودند.

مورخ نامبرده در اينجا بحث جالبى دارد كه نقل آن از جهاتى مفيد است، او مى‌نويسد: «مردم مصر بر اين عقده بودند كه روح مرده از قبر مفارقت كرده و در محضر خداوند بزرگ «آزيريس» حضور مى‌يابد ... هنگامى كه او را به محضر «احكم الحاكمين» آزيريس رهبرى مى‌نمايند قلب او را در ميزان حقيقت مى‌سنجند، روحى كه از حساب پاك بيرون آيد، رهسپار مزرعه (و باغى) مى‌شود كه حد بركتش در تصور نگنجد ....

در كنار اموات نامه‌اى مى‌گذاشتند كه در سفر به آن دنيا راهنماى آنها باشد اين نامه عجيب و جالب جمله هايى را در برداشت كه مرده بايد در محضر خداوند بزرگ (آزيريس) بگويد تا ذمه‌اش برى‌ء گردد و پاك شود به اين ترتيب:

بزرگى به تو مى‌برازد اى خداوند عالى مقام و اى خداوند راستى و عدالت!

من در برابر مردم پيرامون تقلب نگشته‌ام ....

هيچ بيوه زنى را نيازرده‌ام.

در محكمه‌اى دروغ نگفته‌ام.

به نيرنگ و تزوير آلوده نشده‌ام.

به كارگر بيش از آنچه بتواند در يك روز انجام دهد تحميل نكرده‌ام.

[١]. تاريخ آلبرماله، تاريخ ملل شرق، جلد اول، صفحه ١٥.