معاد و جهان پس از مرگ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٢ - بهشت و دوزخ كجاست؟

پيشگاه پروردگار متنعمند» [١]

و يا اينكه شهيد به هنگامى كه ازروى مركب به روى زمين مى‌افتد در آغوش بهشت و بهشتيان جاى مى‌گيرد [٢] و يا تعبيرات ديگرى از اين قبيل كه نشان مى‌دهد، افرادى هستند كه با مردن در آغوش بهشت جاى مى‌گيرند [٣] همه اينها مربوط به بهشت برزخى است. همچنين كيفر و مجازاتى كه براى جمعى از ستمگران و گنهكاران، بعد از مرگ و پيش از رستاخيز در آيات قرآن و يا روايات اسلامى وارد شده همه مربوط به دوزخ برزخى است.

بهشت و دوزخ رستاخيز كه گاهى از آن تعبير به‌ جَنَّة المأوى‌ يا جنات عدن‌ و گاهى‌ ناراً خالداً فيها (آتس جاودانى) شده است كانونى است از رحمت يا عذاب دردناك در عالم قيامت و جهانى به مراتب وسيعتر از اين جهان.

اما گاهى اشتباه ميان اين سه معنى درباره بهشت و دوزخ سرچشمه نتيجه‌گيريهاى نادرست در اين قسمت شده است كه بايد به دقت از آن پرهيز كرد.

اكنون به اصل سخن بازگرديم:

نخستين پرسش اين بود كه آيا هم اكنون بهشت و دوزخ رستاخيز وجود خارجى دارند؟

در حالى كه عدّه‌اى از دانشمندان معروف اسلامى- اعم از شيعه و سنى- مانند علم الهدى‌ سيد مرتضى‌ و برادر بزرگوارش‌ سيد رضى‌ و همچنين‌

[١]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٦٩.

[٢]. تفسير مجمع البيان/ جلد ٢/ صفحه ٥٣٨ در ضمن يك حديث مفصل.

[٣]. همان.