كردند كه ما بيش از آن عمر كنيم. با اين حال چطور آرزوهايى را در سر مى‌پرورانيم كه براى رسيدن به آنها صدها سال عمر نياز است! اهل دنيا چنان شيفته و فريفته دنيا گرديده‌اند كه توجه ندارند، آن اميدها و آرزوهاى طولانى در عمر كوتاه انسان برآورده نمى‌گردد.

‌‌‌دهمين ويژگى: به محاسبه و حسابرسى نفس خود نمى‌پردازد.

‌‌‌دوستداران دنيا، تنها دنيا و لذتهاى آن را مى‌شناسند و شكى نيست كه نمى‌توانند به همه اهداف و آرزوهاى دنيوى خويش دست يابند و هميشه در استفاده از لذتها كم مى‌آورند، بنابر اين حسابى براى خود نمى‌بينند كه به آن بپردازند. آنها به روز حساب يقين ندارند تا از پيش، خود را براى حسابرسى آماده سازند. كسانى كه به آخرت اعتقاد دارند، همواره آخرت در برابر چشمانشان جلوه‌گر است، لذا مواظب اعمال خويش هستند و خود را براى روز حساب آماده مى‌كنند.

‌‌‌در قرآن و روايات بسيار روى محاسبه نفس تأكيد و سفارش شده است؛ در حديثى امام صادق(عليه السلام) مى‌فرمايند:

«حاسِبُوا اَنْفُسَكُمْ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبُوا...»[١]

قبل از اينكه به حساب اعمالتان رسيده شود، به محاسبه نفس خود همت گماريد.

‌‌‌مؤمن در هر ساعتى كه از عمرش مى‌گذرد، تأمل مى‌كند و مى‌انديشد كه آن ساعت را چگونه گذراند و شب هنگام خواب به محاسبه كارهاى روزانه خود مى‌پردازد و كاستى‌هاى آن را بررسى مى‌كند و اگر كاستى در اعمال خود ديد، درصدد توبه و جبران آن برمى‌آيد، ولى كسى كه به جهان آخرت و روز حساب معتقد نيست، در انديشه حسابرسى نفس نيست. ماه‌ها و سال‌ها مى‌گذرند و نمى‌انديشد كه آنها چگونه سپرى شدند، آيا رفتار او شايسته و به‌جا بود و يا ناشايست و زشت!

«قَليلُ الْمَنْفَعَةِ كَثيرُ الْكَلامِ، قَليلُ الْخَوْفِ. كَثيرُ الْفَرَحِ عِنْدَ الطَّعامِ وَ اِنَّ اَهْلَ الدُّنْيا لايَشْكُرُونَ عِنْدَ الرَّخاءِ وَ لايَصْبِرُون عِنْدَ الْبَلاء»

كم نفع مى‌رساند و سخن فراوان مى‌گويد (ادعاى او زياد است)، خوف او از مقام

[١] بحارالانوار ج ٧٠، ص ٧٣.