شرح حديث معراج - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٠ - دوستداران آخرت و بيداردلى

‌‌‌‌‌‌«مُحاسِبينَ لاَِنْفُسِهِم»

‌‌‌هشتمين ويژگى: اين است كه به محاسبه نفس خود مى‌پردازند.

‌‌‌در روايتى وارد شده است كه هر شب از خود حسابرسى كنيد، چنانكه يك شريك به حسابرسى شريك خود مى‌پردازد: وقتى دو نفر در معامله يا كارى با هم شريك شده‌اند و يكى از آن دو سرمايه‌اش را به دست ديگرى سپرده، مرتب از او حساب مى‌كشد كه با سرمايه‌اش چه مى‌كند و چقدر سود بدست آورده است. شما نيز نفس را كه سرمايه عمرتان را در اختيار دارد شريك خود فرض كنيد. هر شب از او حساب بكشيد كه اين عمر را در چه راهى صرف كردى؟ كه مبادا در اين معامله زيان بينيد. پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) مى‌فرمايد:

«حاسِبُوا اَنْفُسَكُمْ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبُوا»[١]

قبل از اينكه در قيامت محاسبه شويد، به حسابرسى نفس خود بپردازيد.

«مُتْعِبينَ لَها»

‌‌‌نهمين ويژگى: اين است كه نفس خود را به زحمت مى‌اندازند.

دوستداران آخرت و بيداردلى

‌‌‌‌‌‌«تَنامُ اَعْيُنُهُمْ وَ لا تَنامُ قُلُوبُهُم»

‌‌‌دهمين ويژگى: چشمانشان به خواب مى‌رود، ولى دلشان بيدار است. وقتى انسان به موضوعى اهتمام داشته باشد، نه تنها در بيدارى فكر خود را بدان مشغول مى‌كند، بلكه در خواب نيز چنين است؛ چون علاقه و توجه نفس به آن موضوع معطوف گرديده است. برخى از علاقه‌مندان به تحصيل علم، حتى در خواب نيز مطالعه مى‌كردند و در اطراف مسائل علمى فكر مى‌كردند، تاآنجا كه نقل مى‌كنند يكى از بزرگان در خواب به حل مسائل غامض و پيچيده مى‌پرداخت و با فكر كردن در اطراف آن مسائل، به حل آنها دست مى‌يافت.

‌‌‌يكى از دوستان نقل مى‌كرد: «من علاوه بر درسهاى خود، مطول نيز تدريس مى‌كردم. در خانه پدرم بسر مى‌بردم و در كنار پدر و مادرم به مطالعه مى‌پرداختم. شبى مطالعاتم تا دير