تنها در نقل دیگری از ابن‌عباس، با سند بسیار ضعیفی آمده است که وی «ما أنزل» را به معنای سبّ معبودهای مشرکان گرفته است.[١٥] این قول نیز که در تنویرالمقباس آمده است، به لحاظ ضعف سندی و محتوایی و مخالفت آن با روایات دیگر، هیچ‌گاه مورد پذیرش عموم مفسران اهل‌سنت قرار نگرفت.

اینک پس از نگاه اجمالی به آیة ابلاغ و پیام‌های مهم آن و شناسایی مهم‌ترین نقاط اشتراک فریقین دربارة این آیه، روایات مرتبط با حراست از جان پیامبر٩ ارزیابی و تحلیل می‌شود.

تحلیل روایات حراست از جان پیامبر ٩

چنان‌که گذشت، در شماری از روایاتِ مربوط به آیة ابلاغ، تنها به فراز سوم آن یعنی «والله یعصمک من الناس» توجه ویژه شده و داستان‌هایی مبنی بر وعدة عصمت از جان پیامبر٩ نقل شده است. این روایات به لحاظ تعیین زمان وعده و تاریخ نزول آیه، در چهار گروه روایی قابل تقسیم و طبقه‌بندی است. در این مجال، ضمن پرداختن اجمالی به این گروه‌ها، به موارد ضعف و نقص آن‌ها اشاره می‌شود.

گروه نخست: وعدة محافظت در ابتدای بعثت

این گروه از روایات، وعدة فوق را مربوط به زمانی می‌داند که پیامبراکرم٩ به رسالت الهی برگزیده شد، ولی از خوف جان و ترس از تکذیب، از ابلاغ آن سر باز زد. تا آن‌که خداوند منّان حفاظت از جان پیامبر٩ را تضمین کرد و آیة ابلاغ را نازل کرد.

شافعی در احکام القرآن با تعبیر «یقال» که بیانگر عدم اطمینان وی از این قول است، می‌گوید:

اولین آیه‌ای که بر پیامبر ٩ نازل شد عبارت بود از آیه: )اقرأ باسم ربک الذی خلق(. پیرو آن پیامبر مأمور شد تا رسالتش را به گوش مشرکان برساند، ولی از این

[١١]. تفسیر ابن‌أبی‌حاتم، ج ٤، ص ١١٧٢؛ تاریخ ابن‌عساکر، ج ٤٢، ص ٢٣٧.

[١٢]. تفسیر ثعلبی، ج ٤، ص ٩٢.

[١٣]. الدر‌المنثور، ج ٢، ص ٥٢٨.

[١٤]. تنویر‌المقباس، ص ٩٥.