حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٤

فقط یک کتاب التمحیص، با یک نام و یک مؤلف، وجود دارد.

٤.     نسخه

قوّت نسخة یک اثر، دلیل اهتمام بزرگان به آن است. قدمت، شهرت و تعدد نسخه، طریق معتبر آن، وقوع نسخه و کتاب در سلسلة اجازات، شهرت و جایگاه علمی مستنسخان و کیفیت ظاهری نسخه، از عوامل تأثیرگذار بر قوّت نسخه است. کتاب التمحیص نسخه‌های متعددی داشته و دارد. آقا‌بزرگ تهرانی از سه نسخة خطّی نام برده است.[٣٤٣] مدرسة امام مهدی٧ در تصحیح کتاب التمحیص از سه نسخه استفاده کرده که قدیمی‌ترین آن، نسخة صفایی خوانساری; است و در جمادی‌الآخر ١٣٦٧هجری قمری بر اساس نسخة محدّث نوری; نوشته شد که آن هم در محرم‌الحرام ١٢٨٠قمری نگاشته شده بود.[٣٤٤] سه نسخه نیز در کتابخانه آیةالله مرعشی موجود است که قدیمی‌ترینِ آن در سال ١٠٠٩قمری استنساخ شده است. نسخه‌های موجود التمحیص امتیاز قدمت، شهرت و طریق معتبر را ندارند؛ هم‌چنین این کتاب و نسخه‌هایش در سلسله اجازات واقع نشده‌اند، اما متعدد بوده‌اند.

٥.     منابع

یکی از عوامل مؤثر بر اعتبار کتاب، منابع مورد استفادة آن است. از آن‌جا که مؤلف التمحیص، منابع خویش را ذکر نکرده و احادیث کتابش مرسل است شناسایی منابع، مشکل می‌باشد. اما با توجه به نگارش التمحیص پیش از تدوین جوامع حدیثی شیعه و در عصر وجود اصول اولیه، به احتمال قوی، مطالب کتاب از اصول و یا جوامع حدیثی پیش از کافی نقل شده است. این گمان با نظر به این‌که ابن‌همام اسکافی از بزرگان شیعه و متقدمان است، تقویت می‌شود. حضور وی در بغداد که در آن دوره یکی از مراکز اصلی و پرامکانات علمی شیعه بود، مؤید این احتمال است.

٦.     اهتمام مولّف به کتاب

توجه یک مؤلف به کتابش، موجب وزانت و کاهش خطاهای آن خواهد شد. این اهتمام با بررسی چند محور به دست می‌آید.


[٣٣٧]. الذریعه،ج٤،ص ٣١٤.

[٣٣٨]. التمحیص، ص٧٥ خاتمة کتاب.