عبرت بگیرند و بدانند که دنیا چیزی نیست که بتوان با زرنگی و نیرنگ به دست آورد؛ [گرچه ممکن است منافعی به دست آورد، اما مقطعی و کوتاه‌مدت است و بالأخره در همین دنیا به سختی خواهد افتاد].

٢. همخوانی با مسلّمات دین و مذهب

برخی از آموزه‌ها جزء قطعی دین بوده و اختلافی در آن نیست. هر متنی که با آموزه‌های برگرفته از قرآن و سنّت قطعی، همخوانی نداشته باشد ضعیف بوده و متون همخوان با آن ارزشمند است. این معیار در دو محور قرآن و سنّت، قابل ارزیابی است.

١-٢. قرآن

بهترین ملاک سنجش روایات و تشخیص سره از ناسره، قرآن است.[٣٥٨] برای اکثر روایات التمحيص می‌توان ریشه‌ها و مؤیداتی از قرآن ارائه کرد؛ برای مثال، این کتاب مشتمل بر احادیثی دربارة مقام صابران است. در حدیث ١٢٥ آمده: «هر کس از شیعیان ما گرفتار شود و بر آن صبر كند، برای او پاداش هزار شهید خواهد بود.» در حدیث ١٢٧، از قول امام صادق ٧ افرادی که در برابر بلاها صبر ندارند، سرزنش شده و به بردباری توصیه شده‌اند. این گروه از روایات را ذیل آیات متعددی از قرآن می‌توان قرار داد؛ مثل: Gوَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرينَF[٣٥٩]

نمونة دیگر، اعتقاد به قضا و قدر و تأثیر آن بر تحمل گرفتاری‌هاست. در حدیث ١٣٠، امام صادق ٧ داناترینِ مردم را کسی دانسته که به قضای الهی راضی باشد. در روایت دیگری از همین گروه آمده:

سزاوارترین خلق خدا براي تسلیم در برابر آنچه خدا حكم كرده، کسی است که خدا را بشناسد و هر کس به قضای الهی راضی باشد، قضای الهی بر او وارد می‌شود و پاداش او افزوده مي‌گردد و هر کس از قضاي الهي خشمگین باشد، حكم بر او جاري شده و خداوند اجر او را ضایع می‌کند.[٣٦٠]

[٣٥٢]. ر.ک: روش‌شناسی نقد احادیث، ص٣٤٦؛ به نقل از: المیزان، ج١٥، ص١٧٣.

[٣٥٣]. بقره، آیة١٥٥: «به یقین همة شما را با اموری همچون ترس‌، گرسنگی و کاهش در مال‌ها و جان‌ها و میوه‌ها آزمایش می‌کنیم و بشارت ده به صابران.» (ترجمة همة آیات از آیت‌لله مکارم شیرازی است).

[٣٥٤]. التمحيص، ص١٣٨، ح١٤١.