حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٢٦ - معرفی برخی از منشورات حديثى شيعه در شبهقاره

  1. مصحح بودن: اغلب اين آثار تصحيح گرديده، ولي در برخي از آن‌ها نام مصحح و محقق ذكر نشده است. قرائن موجود در كتاب، مانند ثبت نسخة بدل‌ها و افزودن توضيحاتي ادبي و لغوي در حواشي نسخه، نشان‌گر آن است كه نسخة پیش از چاپ، با نسخه‌هاي ديگر مقابله و تصحيح شده است.

گفتنی است، طبق رسم رايج در هند، در اغلب مطبعه‌ها گروهي از عالمان با عناوین: «مصحح»، «مهتم» و «ناظر بر چاپ كتاب» مشغول به فعاليت بوده‌اند كه در خاتمة برخي از كتاب‌ها بدان تصريح شده است.

  1. خوش‌نويسي: در تحرير اين كتاب‌ها اغلب از خوش‌نويسان زبردست استفاده شده است، و به همین دليل، كتاب‌ها خوش‌خط، خوانا و چشم‌نواز هستند.
  2. كاغذ: اين كتاب‌ها از نظر كاغذ يك‌سان نيستند، برخي از آن‌ها كاغذهاي اعلا و مرغوبی دارند كه با وجود گذشت بيش از صد سال از چاپ برخي از آن‌ها، هم‌اكنون قابل استفاده و بدون آسيب مانده است؛ در مقابل، برخي از آن‌ها داراي كاغذ كاهي با كيفيت پايين هستند كه به مرور زمان مقاومت كاغذ از بين رفته - و به اصطلاح اسيدي شده - و هم‌اكنون به سختي قابل استفاده هستند.
  3. تقريظ و خاتمه‌الطبع: كار طبع كتاب، امر مهمي در نزد ناشران و صاحبان مطبعه به شمار مي‌رفت؛ به همين دليل بعد از آماده‌سازي كتاب، صاحبان ذوق، اقدام به نوشتن تقريظ و خاتمة‌الطبع در آخر كتاب مي‌کردند كه در برخي موارد، تعداد آن‌ها از ده عدد هم تجاوز مي‌كند. نويسندگان، اين تقريظ‌ها را اغلب به «نظم» و گاهي به «نثر»، مي‌نوشتند و نوعاً در آخر آن ماده تاريخ براي طبع كتاب را مي‌آوردند.

توضيحات بيشتر در اين زمينه از تدبر در عنوان كتاب‌ها و ديگر مشخصات آن‌ها به خوبي نمايان است و نيازي به ذكر ندارد.

هفده اثر حديثى و علوم حديثى منتشر شده در شبه‌قاره

در ميان این هفده اثر، سه كتاب از كتب چهارگانة حديثي شيعه و برخی آثار دیگر به چشم مي‌خورد. و برخي از آن‌ها مانند فقیه و استبصار قبل از ایران چاپ شده، و برخی نیز علي‌رغم چاپ در شبه‌قاره، تاكنون نیز در ايران – كه كانون نشر آثار شيعي است – منتشر نشده است.

ويژگي‌هاي ديگر اين آثار، در ذيل هر اثر بيان شده و نياز به تكرار ندارد.