لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه - علامه مجلسی - الصفحة ١٨٥ - باب معرفة زوال الشمس

قدم و نصف و فى النّصف من حزيران على نصف قدم)

بسند صحيح منقولست از عبد اللَّه از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللَّه عليه كه فرمودند كه زوال آفتاب در نيمه حزيران كه از ماههاى رومى است و نود و هفتم نوروز است تقريبا كه اوايل سرطان است و اوايل تابستان كه دو سه روزى از اول تابستان گذشته است و نهايت ارتفاع شمس است بر نيم قدم است يعنى چهارده يك شاخص كه از سايه مختلف مى‌ماند در عراق عرب ظهر مى‌شود و در نيمه تموز كه اوايل ماه دويم تابستان است و آفتاب پست شده است سى و سه چهار درجه زوال مى‌شود وقتى كه سايه يك قدم و نيم مانده باشد و شروع در زيادتى مى‌كند و قدم هفت يك شاخص است هر چه باشد چون در مستوى الخلقه كف پاى او مقدار هفت يك قد اوست و چون سايه زياد مى‌شود از هر چيزى به نسبت طول اوست و چون ماههاى تابستان و ماههاى بهار آفتاب بلند است و روزها نيز دوازده ساعتست تا چهارده ساعت و چهار دقيقه تخمينا در اين بلاد هر ماهى يك قدم زياد مى‌شود و چون شش ماه پاييز و زمستان آفتاب پست است و روزها كوتاه مى‌شود تا نه ساعت و پنجاه و شش دقيقه تقريبا هر ماهى سايه دو قدم زياد مى‌شود و در نيمه آب كه اوايل ماه سيم است از تابستان زوال مى‌شود بر دو قدم و نيم كه مى‌ماند و شروع در زيادتى مى‌كند و نصف أيلول ماه رومى كه اوايل ماه اول پاييز است زوال مى‌شود وقتى كه سه قدم و نيم مانده باشد كه نصف قدر شاخص باشد و در نصف تشرين اول كه اوايل ماه دويم پاييز است زوال مى‌شود بر پنج قدم و نيم كه مى‌ماند و در نيمه تشرين آخر كه اوايل ماه سيم پاييز است زوال مى‌شود وقتى كه هفت قدم و نيم بماند و در نيمه كانون اول كه اوايل اول ماههاى زمستان است و آفتاب در نهايت پستى است زوال مى‌شود وقتى كه نه قدم و نيم از سايه بماند و چون از اوايل زمستان آفتاب شروع در بلندى مى‌كند