علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧
دويست کتاب او از همين نمونه است.[٤] «بغداد اول» اصطلاحي است که اساتيد ما براي دورهاي _ نيمه دوم قرن دوم_ از مکتب حديثي شيعه در بغداد به کار ميبرند که معالاسف از هيچ يک از آنها ( ابنابيعمير، يونس بن عبدالرحمن، هشام بن حکم...) کتابي به دست ما نرسيده است.[٥]
پس از حضرات معصومين: همين نسبت و مقايسه تا امروز ادامه داشته است. عمده کتابهاي متقدمان شيعه بهويژه کتب حديثي در ١٢٧ سال، حکومت آل بويه شيعي نگاشته شدند. اعيان الشيعه، کتابهايي را که آل بويه نوشتند يا دانشمندان به آنها هديه دادند را فهرست کرده است. در ميان آنها عيون اخبار الرضا و الانتصار سيد مرتضي آشناتر هستند. هردوي اين کتابها به ملوک و وزراي آل بويه تقديم شدهاند.[٦]
علت گرايشهاي شيعي حاکم نيشابوري[٧] و مسلمان شدن ابنمسکويه[٨] را در فضاي فرهنگي آن دوران بايد جستوجو کرد.
در ابتداي حکومت آل بويه و مساعد شدن فضاي فرهنگي بغداد براي شيعه، محدثاني از ري و قم عازم بغداد شدند و حوزه حديثي بغداد و مکتب «بغداد دوم» شکل گرفت. شيخ مفيد آنچنان به مناظرات و نوشتن کتب کلام شيعي پرداخت که درگذشت او علماي اهلسنت همچون خطيب بغدادي را آسودهخاطر کرد.[٩] در تشييع او هشتاد هزار نفر شرکت کردند.[١٠] شيخ طوسي با تلفيق مکتب حديثي قم بهويژه ابنوليد و مکتب کلامي و عقلي بغداد، قرائتي جديد از معارف شيعه ارائه داد. نشر و ماندگاري و تثبيت کتاب شريف کافي و تأليف بقيه کتب اربعه و شيخ مفيد، سيد مرتضي و سيد رضي، همگي در دوران ١٢٧ سال حکومت ١٩ حاکم آل بويه رقم خورد.[١١] اين دوران را «بغداد دوم» مينامند که بسياري از کتابهاي آنان به دليل فضاي سياسي مناسب به دست ما رسيده است.
با حمله سلجوقيان و فشار و ظلم روزافزون به شيعه در قرن پنجم، دوران افول علمي
[٤]. اختيار معرفة الرجال، ج٢، ص٨٥٤.
[٥]. نگاهي به دريا، ص١٣٧.
[٦]. نک: اعيان الشيعة، ج١، ص١٨٨.
[٧]. ترجمه تاريخ نيشابور، مقدمه شفيعي کدکني، ص٣٥.
[٨]. ترجمه الکامل ابن اثير، ج١٧، ص٢٨٣.
[٩]. تاريخ بغداد، ج٣، ص٢٣١.
[١٠]. فهرست شيخ طوسي، ص١٥٨؛ لسان الميزان، ج٥، ص٣٦٨.
[١١]. اعيان الشيعة، ج٢، ص٩٢؛ الذريعة، ج٣، ص٢١١.