«مأثر الکبراء فی تاریخ سامرا» عنوان معروف ترین کتاب مرحوم محلاتی، در زبان عربی است و جامع ترین و مفصل ترین کتابی که تاکنون در تاریخ سامرا نوشته شده است. ما در اینجا تنها به فهرست برخی از مطالب اشاره می کنیم و این اشارت نیز فقط شامل آن سه جلدی است که چاپ شده است، بدین ترتیب:
جلد اول نام های سامرا - آغاز ساخته شدن آن که به زمان سام فرزند نوح نبی می رسد - تعیین درجه ی آن که در اقلیم چهارم با طول ٦٩ و نیم و عرض ٣٧ درجه واقع است، - نوسازی آن در زمان هارون الرشید (١٧٠ - ١٣٩ ق.) - بازسازی آن در زمان معتصم عباسی (٢١٨ - ٢٢٧ ق.) - و علت بیرون رفتن وی از بغداد به آنجا و پایتخت شدن آن برای عراق و امپراتوری عباسی، - نوسازی آن به روزگار الواثق بالله، (٢٢٧ - ٢٣٢ ق.)- بازسازی آن در عصر متوکل عباسی (٢٣٢ - ٢٤٧ ق.) - علت ویرانی آن، - عراق و علت نامگذاری و دلایل و فضیلت عراق، - آرامگاه بزرگان و مقدسان مذهب شیعه از آن میان نرگس خاتون مادر امام زمان علیه السلام - مختصری از تاریخ آل حمدان، - فضایل و بزرگواری های آل بویه، باورهای شیعیان امام درباره ی سرداب سامرا - مختصری از تاریخ سلسله ی صفوی، مؤلف از نگارش جلد اول کتاب در تاریخ ١٣٥٠ فراغت یافته است. [١] . جلد دوم تاریخ برخی از تعمیرات آستان قدس عسکریین، عمارت سیزدهم، عمارت چهاردهم، تا عمارت شانزدهم، نامه ی سید جمال همدانی به میرزای بزرگ در خصوص تحریم تنباکو، میرزای کبیر و آثار او در سامرا، حوزه ی سامرا، آیت الله میرزا محمد تقی شیرازی و استقلال عراق، برتری زیارت نامه ها، زیارت جامعه و شرح هایی که بر آن نوشته شده، نقل کشف و کرامات در آستان قدس عسکریین، آل سلماسی و حدیث حیاتشان، ذکر کسانی که در سامرا دفن شده اند و... جلد سوم این جلد مخصوص زندگانی امام علی النقی الهادی علیه السلام است.

[~hr~]پی نوشت ها:
(١) دائرة المعارف تشیع، ج ٤، ص ٣٦، ذیل عنوان تاریخ سامرا که تنها به یک جلد از آن نظر داشته و باقی آن را فراموش کرده و گویی خبری از ٩ جلد دیگر نداشته اند.
منبع: گزیده سیمای سامرا سینای سه موسی؛ محمد صحتی سردرودی؛ نشر مشعر چاپ اول بهار ١٣٨٨.