١ - «محمد بن ابی‌طیفور متطبب»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [١] .
٢ - «محمد بن احمد بن ابراهیم»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [٢] .
٣ - ««محمد بن احمد محمودی»: کنیه‌اش ابوعلی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٣] کشی می‌گوید: دیدم ابوعبدالله شاذانی در کتاب خود چنین نوشته بود: «از فضل بن هاشم هروی شنیدم که می‌گفت: کثرت و زیادی حج محمودی را شنیده بودم لذا درصدد برآمدم از تعداد آنها باخبر شوم لیکن حاضر نشد دفعات سفرش را به مکه نام ببرد و گفت: الحمدلله که خیر بیشماری نصیبم شده است. از او پرسیدم: برای خودت حج می‌کنی یا به نیابت از دیگری به مکه مشرف می‌شوی؟ گفت: اولین حج را که واجب بود برای خودم انجام دادم و باقی را به نیابت از رسول‌الله بجا می‌آورم پاداش و ثواب آن‌ها را به اولیاءالله و زنان و مردان مؤمن می‌دهم. گفتم: در مراسم حجت چه می‌گویی؟ گفت: می‌گویم: پروردگارا! دعوت پیامبرت را پاسخ مثبت دادم و به ندایش لبیک گفتم و پاداش خود را از تو و او نثار اولیائت کردم و ثوابم را به زنان و مردان مؤمن به کتابت و سنت پیامبرت - صلی الله علیه و آله - و بندگانت بخشیدم - تا آخر دعا» [٤] . این روایت روح پاک و نیک‌دلی او را به خوبی نشان می‌دهد و گویای تلاش و فعالیت این انسان آرمانی و نمونه که دست‌پروده‌ی اهل بیت نبوت و رسالت است می‌باشد.
٤ - «محمد بن احمد بن عبیدالله»: محمد بن احمد بن عبیدالله بن منصور کنیه‌اش ابوالحسن است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [٥] .
٥ - «محمد بن احمد بن مطهر»: شیخ او را از اصحاب امام هادی معرفی می‌کند [٦] وی از امام هادی روایت می‌کرد و عبدالله بن جعفر از او روایت کرده است. [٧] .
٦ - «محمد بن احمد بن مهران»: برقی او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد. [٨] .
٧ - «محمد بن اسماعیل صیمری قمی»: شیخ او را از اصحاب امام هادی معرفی می‌کند. [٩] .
٨ - «محمد بن جزک جمال»: ثقه است و شیخ او را با عنوان ثقه از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [١٠] ابن‌شهرآشوب او را از افراد ثقه و مورد اعتماد امام هادی نام می‌برد.
٩ - «محمد بن الحسن»: نامش محمد بن الحسن بن شمون بصری است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [١١] . نجاشی می‌گوید: او واقفی بود سپس غلو کرد و به شدت ضعیف بود، مذهبش فاسد و روایاتش سست است و احادیثی در زمینه واقفیه بدو نسبت داده‌اند. از او کتاب‌هایی بجا مانده است، از جمله: «السنن و الآداب و مکارم الاخلاق» و کتاب «المعرفه» [١٢] . کشی به سند خود از او روایت می‌کند که گفت: به امام هادی - علیه‌السلام - نامه‌ای نوشتم و در آن از تهیدستی شکایت کردم سپس به خودم گفتم: مگر امام صادق - علیه‌السلام - نفرموده است: «فقر با ما بهتر از دارایی با دشمنان ما و کشته شدن با ما برتر از زندگی با دشمنان ما است». پس از مدتی نامه حضرت رسید که در آن نوشته بود: «خداوند متعال به وسیله فقر گناهان متراکم شده اولیای ما را پاک می‌کند و می‌زداید و از بسیاری لغزشها درمی‌گذرد، و همان گونه که با خودت حدیث نفس کرده‌ای فقر و تهیدستی با ما و در کنار ما بهتر از ثروت در کنار دشمنان ما است. ما پناهگاه پناه‌جویان، چراغ روشنی خواهان و بازدارنده لغزندگان هستیم، هر که به ما اعتصام جوید از گمراهی نجات خواهد یافت و از تاریکی انحراف ایمن خواهد شد هر که ما را دوست بدارد به قله ایمان و سربلندی دست خواهد یافت و در بهشت برین خواهد بود و هر که از ما منحرف گردد و راهی دیگر در پیش گیرد در دوزخ سرنگون خواهد شد». همو نقل می‌کند که: امام صادق - علیه‌السلام - فرمود: «بر دشمنانتان گواهی می‌دهید که دوزخی هستند لیکن شهادت نمی‌دهید که دوستانتان اهل بهشت می‌باشند جز ضعف چیزی شما را از این اعتراف بازنمی‌دارد» [١٣] .
محمد در ١٢٠ سالگی درگذشت و می‌گویند: از هشتاد تن از اصحاب امام صادق - علیه‌السلام - روایت می‌کرد [١٤] .
١٠ - «محمد بن الحسن»: ابن‌ابی‌خطاب زیات کوفی، ثقه
می‌باشد. شیخ او را از اصحاب امام علی - علیه‌السلام - شمرده است. نجاشی گفته است او از افراد جلیل‌القدر اصحاب ما است که عظیم‌القدر، کثیرالروایة، ثقه، عین و صاحب تصانیف نیکو است و به روایتش اعتماد می‌باشد. دارای کتاب‌های ذیل می‌باشد:
کتاب توحید، کتاب معرفت و بداء، کتاب الرد علی اهل القدر، کتاب الامامة، کتاب لؤلؤ، کتاب وصایا الأئمة و کتاب النوادر [١٥] .
١١ - «محمد بن حمزة قمی»: شیخ او را با همین عنوان (قمی) از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [١٦] .
١٢ - «محمد بن الحصین الفهری»: شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و می‌افزاید که او ملعون است. [١٧] .
١٣ - «محمد بن الحصین»: شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و او را اهوازی می‌داند. [١٨] .
١٤ - «محمد بن خالد رازی»: کنیه‌اش ابوالعباس است و شیخ او را از اصحاب امام هادی یاد می‌کند. [١٩] .
١٥ - «محمد بن رجاء خیاط»: شیخ و برقی او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارند. [٢٠] .
١٦ - «محمد بن ریان بن الصلت»: شیخ او را از اصحاب امام هادی و ثقه می‌داند [٢١] و نجاشی می‌گوید: او مسائل - پاسخ‌های حضرت - امام را گرد آورده است. [٢٢] .
١٧ - «محمد بن سعید»: محمد بن سعید بن کلثوم مروزی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی نام می‌برد و می‌افزاید که او متکلم بود [٢٣] کشی به سند خود از نصر بن الصباح نقل می‌کند که: محمد بن سعید مروزی از اجله و
١٨ - «محمد بن عبدالله»: نامش محمد بن عبدالله نوفلی همدانی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٣١] . بزرگان متکلمین در نیشابور بود. [٢٤] .
١٩ - «محمد بن سلیمان جلاب»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [٢٥] .
٢٠ - «محمد بن صیفی کوفی»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - یاد می‌کند. [٢٦] .
٢١ - «محمد بن عبدالجبار»: شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و می‌افزاید که او قمی است و ثقه و مورد اعتماد می‌باشد. [٢٧] .
٢٢ - «محمد بن عبدالرحمان»: محمد بن عبدالرحمان همدانی نوفلی است و برقی او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - یاد می‌کند و می‌افزاید که او را مکاتبه‌ای با حضرت بوده است. [٢٨] .
٢٣ - «محمد بن عبدالله»: نامش محمد بن عبدالله بن مهران کرخی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد و می‌افزاید که او متهم به غلو و ضعف است. [٢٩] نجاشی درباره‌ی او می‌گوید: «او دروغگو، غلوکننده، فاسد المذهب و روایاتش نادرست می‌باشد و بدین صفات مشهور است.
او را کتاب‌هایی است از جمله: کتاب الممدوحین و المذمومین، کتاب مقتل ابی‌الخطاب، کتاب مناقب ابی‌الخطاب، کتاب الملاحم، کتاب التبصره، کتاب القباب و کتاب النوادر. به جز این کتاب آخر که به واقع نزدیک است باقی کتب او مخلوطی از درست و نادرست می‌باشد و سخنان باطل بر حق چیره شده است» [٣٠] .
٢٤ - «محمد بن عبیدالله»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد [٣٢] وی از اهالی طاهی می‌باشد.
٢٥ - «محمد بن علی بن عیسی»: او محمد بن علی بن عیسی اشعری قمی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - معرفی می‌کند. [٣٣] نجاشی درباره‌اش می‌گوید: «او در شهر قم از بزرگان بشمار می‌رفت و از طرف سلطان بر آنجا حکم می‌راند. پدرش نیز که معروف به «طلحی» بود از موقعیت ممتازی برخوردار بود و پرسش و پاسخ‌هایی به امام علی هادی - علیه‌السلام - داشت. [٣٤] .
٢٦ - «محمد بن علی بن مهزیار»: شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و می‌افزاید: او ثقه است [٣٥] از ابن‌طاووس نقل شده است که محمد از سفیران و واسطه‌های امام - که امامیه قائل به امام حسن عسکری درباره‌ی آنان اختلاف ندارند - بشمار می‌رفت. [٣٦] .
٢٧ - «محمد بن عیسی»: نامش محمد بن عیسی بن عبید یقطینی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و می‌افزاید که او ضعیف است [٣٧] کشی مجموعه‌ای از تألیفات او را نام می‌برد از جمله: کتاب الامامه، کتاب الواضح المکشوف فی الرد علی اهل الوقوف، کتاب المعرفة، کتاب بعد الاسناد، کتاب قرب الاسناد، کتاب الوصایا، کتاب اللؤلؤ، کتاب المسائل المحرمه، کتاب الضیاء، کتاب الظرائف، کتاب التوقیعات، کتاب التجمل و المعرفة، کتاب الفی‌ء و الخمس، کتاب الرجال، کتاب الزکاة، کتاب ثواب الاعمال و کتاب النوادر [٣٨] .
٢٨ - «محمد بن الفرج رخجی»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٣٩] وی پیوندی استوار با امام - علیه‌السلام - داشت و نامه‌هایی میان آنان رد و بدل شد که پاره‌ای از آنها به شرح زیر است:
١ - کشی به سند خود از محمد بن فرج نقل می‌کند که گفت:
«به امام هادی - علیه‌السلام - نامه‌ای نوشتم و در آن از ابوعلی بن راشد، عیسی بن جعفر بن عاصم و ابن‌بند (و اعتقادشان) پرسیدم حضرت برایم نوشت: ابن‌راشد را یاد کردی، خدایش بیامرزد که سعادتمند بزیست و شهید از دنیا رفت. سپس بری ابن‌بند و عاصمی دعا نمود» [٤٠] .
٢ - کلینی به اسناد خود از علی بن محمد نوفلی نقل می‌کند که گفت: «محمد بن الفرج به من گفت: امام هادی - علیه‌السلام - به من نوشت: ای محمد! حواست جمع باشد و هوشیار باش. محمد می‌گوید: من همچنان در اندیشه معنی جملات فوق بودم و مقصود از آنها را نمی‌دانستم لیکن خود را جمع و جور کرده بودم که پیکی از طرف حکومت به سراغم آمد و مرا دست بسته از شهر خارج کرد و تمام اموالم را توقیف نمود و مرا به زندان انداخت که هشت سال در آنجا بسر بردم. پس از این مدت مجددا نامه حضرت به دستم رسید که در آن نوشته شده بود: ای محمد! در جانب ناحیه‌ی باختری، منزل مکن. نامه را خواندم و گفتم: این دستور را به من می‌دهی، در صورتی که من با این حالت در زندان بسر می‌برم جدا که مسأله‌ی شگفت‌آوری است! اندک مدتی نگذشته بود که مرا رها کردند - الحمدلله -. محمد نامه‌ای به حضرت نوشت و در آن از املاک خود و سرنوشت آنها جویا شد و حضرت پاسخ داد: به زودی املاکت به تو داده خواهد شد. همین که محمد به سوی عسکر رفت دستور داد که املاک او را بازگردانند لیکن محمد قبل از آن مرده بود» [٤١] . این نامه اعتماد حضرت به محمد و پیوند استوار آنها را به خوبی نشان می‌دهد هنگامی که محمد بیمار گشت امام هادی - علیه‌السلام - یکی از پیراهن‌های خود را برایش فرستاد و او آن را زیر سر خود گذاشت و پس از فوت از پیراهن حضرت به عنوان کفن محمد استفاده کردند.
٢٩ - «محمد بن الفضل»: شیخ و برقی او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارند.
٣٠ - «محمد بن الفضل بغدادی»: از امام هادی هدایت می‌کرد و عبدالله بن جعفر حمیری از او روایت کرده است [٤٢] .
٣١ - «محمد بن القاسم»: نامش محمد بن القاسم بن حمزة بن موسی، ابوعبدالله علوی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٤٣] .
٣٢ - «محمد بن مروان جلاب»: برقی او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - دانسته و می‌افزاید که او ثقه است. [٤٤] .
٣٣ - «محمد بن مروان الخطاب»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٤٥] .
٣٤ - «محمد بن موسی بن فرات»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [٤٦] .
٣٥ - «محمد بن موسی الربعی»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - یاد می‌کند. [٤٧] .
٣٦ - «محمد بن یحیی بن دریاب»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - نام می‌برد. [٤٨] .
٣٧ - «مصقلة بن اسحاق»: مصقلة بن اسحاق قمی اشعری است و شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد. [٤٩] .
٣٨ - «معاویة بن حکیم»: او معاویة بن حکیم بن معاویة بن عمار کوفی است و شیخ او را از اصحاب امام هادی برمی‌شمارد. [٥٠] .
نجاشی درباره‌اش می‌گوید: او ثقه و بزرگواری است از اصحاب امام رضا - علیه‌السلام - ابوعبدالله الحسین می‌گوید: مشایخ و بزرگانمان را شنیدم می‌گفتند: معاویة بن حکیم ٢٤ اصل روایت کرده است. او را کتاب‌هایی است از جمله: کتاب الطلاق، کتاب الحیض، کتاب الفرائض، کتاب النکاح، کتاب الحدود و کتاب الدیات، حدیث نوادری نیز دارد. [٥١] .
٣٩ - «منصور بن عباس رازی»: خانه‌اش کنار دروازه کوفه به بغداد بود. شیخ او را از اصحاب امام هادی نام می‌برد. [٥٢] و نجاشی درباره او می‌گوید: متزلزل و سست عقیده بود و او را کتاب نوادر بزرگی است. [٥٣] .
٤٠ - «موسی بن داوود یعقوبی»: شیخ او را از اصحاب امام هادی - علیه‌السلام - برمی‌شمارد و او امامی مجهول‌الحالی است.
٤١ - «موسی بن عمر»: موسی بن عمر بن بزیع، مولای منصور، مردی است ثقه و شیخ او را از اصحاب امام هادی یاد می‌کند [٥٤] و می‌گوید: او را «کتاب النوادر» است [٥٥] .
٤٢ - «موسی بن عمر الحضین»: شیخ او را از اصحاب امام هادی نام می‌برد. [٥٦] .
٤٣ - «موسی بن مرشد وراق نیشابوری»: شیخ او را از اصحاب امام هادی یادی می‌کند [٥٧] او امامی مجهول‌الحالی است.

پی نوشت ها:
(١) رجال طوسی.
(٢) رجال طوسی.
(٣) رجال طوسی.
(٤) رجال کشی.
(٥) رجال طوسی.
(٦) رجال طوسی.
(٧) معجم رجال الحدیث، ج ١٥، ص ٢٦.
(٨) رجال برقی.
(٩) رجال برقی.
(١٠) رجال طوسی.
(١١) رجال طوسی.
(١٢) رجال نجاشی.
(١٣) رجال کشی.
(١٤) رجال نجاشی.
(١٥) همان مدرک.
(١٦) رجال طوسی.
(١٧) رجال طوسی.
(١٨) رجال طوسی.
(١٩) رجال طوسی.
(٢٠) رجال طوسی.
(٢١) رجال طوسی.
(٢٢) رجال نجاشی.
(٢٣) رجال طوسی.
(٢٤) رجال کشی.
(٢٥) رجال طوسی.
(٢٦) رجال طوسی.
(٢٧) رجال طوسی.
(٢٨) رجال برقی.
(٢٩) رجال طوسی.
(٣٠) رجال نجاشی.
(٣١) رجال نجاشی.
(٣٢) رجال طوسی.
(٣٣) رجال طوسی.
(٣٤) رجال نجاشی.
(٣٥) رجال طوسی.
(٣٦) معجم رجال الحدیث، ج ١٧، ص ٣٤.
(٣٧) رجال طوسی.
(٣٨) رجال طوسی.
(٣٩) رجال طوسی و کشی.
(٤٠) رجال طوسی و کشی.
(٤١) اصول کافی.
(٤٢) معجم رجال الحدیث.
(٤٣) رجال طوسی.
(٤٤) رجال طوسی.
(٤٥) رجال طوسی.
(٤٦) رجال طوسی.
(٤٧) رجال طوسی.
(٤٨) رجال طوسی.
(٤٩) رجال طوسی.
(٥٠) رجال طوسی.
(٥١) رجال نجاشی.
(٥٢) رجال طوسی.
(٥٣) رجال نجاشی.
(٥٤) رجال طوسی.
(٥٥) الفهرست شیخ طوسی.
(٥٦) رجال طوسی.
(٥٧) رجال طوسی.
منبع: زندگانی امام علی الهادی؛ باقر شریف قریشی؛ مترجم: سید حسن اسلامی؛ دفتر انتشارات اسلامی.