آن نيست و از اين جهت، مؤلّف را به خزاعى وصف كرده اند. پس خاندان او اصلاً عرب بودند، امّا در عجم پرورش يافته و فارسى زبان شده بودند.
كتبى كه ذكر مؤلف كرده و شرح حال او را آورده اند و در دست ماست، از جمله فهرست شيخ منتجب الدين على بن عبداللّه بن حسن بن حسين بابويه است كه شاگرد مؤلف بود و فهرست او در بحارالأنوار در تهران به طبع رسيده و ديگر كتاب معالم العلماء تأليف شيخ ابوجعفر محمد بن على بن شهرآشوب سروى مازندرانى كه او نيز شاگرد مؤلف بود. در كتاب مجالس المؤمنين تأليف نوراللّه شوشترى نيز شرح حالى از او آمده است.
در كتاب روضات الجنات مير محمد باقر خوانسارى و كتاب مستدرك از حاجى ميرزا حسين نورى در خاتمه ذكر مؤلف و تأليفات او هست و محقق دانشمند سيد محمد كاظم بن محمد يوسف طباطبايى تبريزى در مقدمه چاپ اول ترجمه نوشته است و مرحوم قزوينى در خاتمه طبع اول اين تفسير از كتاب نزهة القلوب حمداللّه مستوفى و كتاب حديقة الشيعه فوايدى نقل كرده و متأخر از متقدّم روايت آورده و ما بدانها اشارتى خواهيم كرد ان شاء اللّه تعالى.
از اجداد و نياكان شيخ ابوالفتوح، صاحب ترجمه، كه علماى رجال بخصوص نام برده اند، يكى ابوبكر احمد بن حسين بن احمد خزاعى است. نزيل رى شاگرد سيد مرتضى و سيد بن زهره [١] و شيخ ابوجعفر طوسى (عليهم الرحمه)، و از مؤلفات اوست امالى الحديث در چهار جلد، و كتاب عيون الأحاديث و روضه در فقه، و سنن و مفتاح در اصول و غير ذلك، و در فهرست شيخ منتجب الدين كتاب مناسك بر اين افزوده است. تاريخ وفات او را ننوشتند؛ اما ابن حجر گويد: فرزندش عبدالرحمان در