پديده ها و مسائل و فروع نو با همان چشم سنتى مى نگريست و گامى فراتر نمى نهاد و به همان تفريع و تطبيق بسنده مى كرد، براى يافتن پاسخ ارضايى پيروانش ناگزير به خويش نگريست و دريافت كه پاسخگوى نيازهاى تازه نيست؛ در خود شد تا جايگاه راستين و پوياى خود را بيابد. زمانه فراهم آمد و در سده چهارم ابن ابى عقيل عمانى (م ۳۲۹)، سنت اخباريگرى را در هم ريخت و اعلام كرد كه كار فقه درك و فهم معانى است، نه تفريع و تطبيق!
ابن ابى عقيل نسخه پيچى سنتى را به كنار زد و درهاى اجتهاد را به روى فقيهان شيعى باز گشود. ابن ابى عقيل خود جسور بود و جسارت را به صاحب نظران مذهب شيعه آموخت. براى درك بهتر و شناخت جايگاه فقهى بازنگران فقاهت شيعى، ناگزير از آوردن فتاوى آنانيم.
برخى از فتاوى ابن ابى عقيل در پاسخ به مسائل و موضوعات مطروحه چنين است:
ـ اهل كتاب و يهود و نصارا داراى طهارت ذاتى اند.
ـ شكار و ذبح آن توسط اهل كتاب حلال است.
ـ ثبوت ولايت در نكاح دختر، تنها براى پدر اوست نه ديگران.
ـ جواز ازدواج با مادر زن، اگر پيش از همبستر شدن با دختر وى، او را طلاق دهد و يا اينكه بميرد.
ـ اجراى حد بر مردى كه به زنش تهمت بزند و بگويد: تو باكره نبودى.
ـ مشروع نبودن عمره، بيش از يك بار در سال.
ـ پاك شدن چيز نجس با آب مضاف به هنگام ضرورت.
ـ عدم وجوب شستن تن و يا پيراهن، اگر كه قطره اى مى يا مسكر بر آن ريخته شده باشد.