فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٢٢ - انگيزه اشاعره براى گسترش دادن اراده خدا

دائره خلقت، مايه وسيع بودن قلمرو اراده او نيز هست. آنچه براى اشاعره مطرح است، حفظ همين اصل مى باشد، يعنى اصل توحيد در خالقيت، ديگر با سائر اصول سروكارى ندارند.

در حالى كه معتزله كه منكر گسترش اراده او هستند، مسأله عدل الهى را از اصول مسلم شمرده وبراى حفظ آن، دائره خالقيت ومريد بودن خدا را محدود كردهاند ويادآور شده اند كه افعال انسان، از قلمرو خالقيت خدا ودر نتيجه، اراده او بيرون است، زيرا اگر دائره خالقيت وبه دنبال آن، اراده او آن چنان گسترش پيدا كند كه حتى افعال انسان را نيز در بر گيرد، در چنين صورتى، انسان در فعل خود مجبور خواهد بود ومجبور بودن با عدل الهى سازگار نيست، زيرا چگونه انسان مجبور، مسؤل اعمال خود مى باشد؟ عينا مثل اينكه انسان، مسؤل گردش خون در عروق بدن به شمار آيد.

بنابر اين، هر يك از اشاعره و معتزله براى حفظ اصلى، درباره گسترش و يا محدوديت اراده خدا سخن گفته اند:

اولى براى حفظ اصل توحيد در خالقيت، اراده را گسترش داده ودومى براى حفظ عدل الهى افعال انسان را از