فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٩٤ - پيامدى به نام جبر و گريزگاهى به نام «كسب»

پى آمدى به نام «جبر»

و

گريز گاهى به نام «كسب»

نظريه اشعرى در مسأله توحيد در خالقيت، پيامد عجيبى در بردارد كه هيچ متكلم و يا حكيمى نمى تواند به آن ملتزم شود و آن اينكه اگر آفريننده افعال انسان، خود خداست و قدرت بشر در آن كوچكترين تأثيرى ندارد، پس چرا او مسؤل كارهاى زشت و زيباى خود باشد؟! اگر واقعاً رابطه انسان بافعل او رابطه ظرف ومظروف و حالّ و محلّ است و اينكه خدا در چنين محلى، مثلاً فعلى را به نام نماز وروزه و دزدى و رشوه مى آفريند، پس چرا بنده خود را مسؤل آن مى داند؟ و براى او كيفر و پاداشى قائل مى شود، چگونه مى توان گفت: كار را خدا صورت مى دهد ولى بنده او مسئوليت آن را به دوش مى كشد؟ اين يك معادله غير صحيح است كه هيچكس بدان ملتزم نمى گردد، و واقعيت اين نظر، مجبور بودن انسان در انجام اعمال، و بيهوده بودن نظامات و شرايع الهى است.

البته، مكتب جبر، در جهان، براى خود رشته ها و اقسام گوناگونى دارد كه ما در جاى مناسب [١] به توضيح آنها پرداخته ايم، ولى اعتقاد به جبر، معلول برداشت