فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢١٢ - نخستين كسى كه قرآن را قديم اعلام كرد

ما مى دانيم كه از نشانه هاى بارز عقائد اسلامى، سهل و آسان بودن آن و سبك بودن تكاليف است،و همين سهولت عقيده و آسانى تكليف،اسلام را از ديگر مذاهب جدا مى سازد. اين دين، هرگز مثل آيين مسيح نيست كه مردم را به عقائد نامفهوم دعوت كند و بگويد: با اينكه خدا يكى است، در عين حال سه تاست. از اين نتيجه مى گيريم، به خاطر ناسازگارى توحيد با قديم بودن قرآن در نظر توده مردم، نمى توان آن را يك عقيده عمومى تلقى نمود و مردم را به آن دعوت كرد.

٣ ـ عجيب اينكه اهل حديث حتى قرآن تلاوت شده را نيز قديم مى دانند، اين انديشه به قدرى پوچ و باطل است كه شيخ محمد عبده، مى گويد: هر كس كه قرآن تلاوت شده را قديم بينديشد، از هر ملتى گمراه تر است، ملتهايى كه قرآن، آنان را گمراه شمرده و به مخالفت با آنان فرمان داده است[١].

ابن تيميه كه خود را مروج عقيده اهل حديث مى داند، در اين مورد نتوانسته است عقيده آنان را بپذيرد، وى مى گويد، قرآن تلاوت شده حادث است، زيرا در قرآن، نداهاى فراوانى وارد شده است كه مربوط به دوران نزول است و هرگز اين نداها قديم و ازلى نيستند، مانند: ((يَا أَيُّهَا المُزَّمِّلُ)) و ((يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ)) و ((قَدْ سَمِعَ اللّهُ قَوْلَ الَّتِى تُجَادِلُكَ فَى زَوْجِهَا)).

شگفت اينجاست كه: زعيم اهل حديث در قرن هشتم، به دليل معتزله بر حدوث قرآن تلاوت شده استدلال مى كند و مى گويد: هر جمله اى و كلمه اى از تركيب حروف و كلمات به وجود مى آيد، و لازمه تركيب و ترتيب، حدوث آن است، مثلا انسان در صورتى بسم اللّه الرحمن الرحيم را تلاوت مى كند كه نخست لفظ «بـ» را تلفظ كند آنگاه كه «بـ» معدوم شد، لفظ «سـ» و سپس حروف ديگر را مى تواند