فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٣٣ - ٤ـ تكليف فراتر از قدرت و توان

تكليف فراتر از قدرت و توان

وجدان و فطرت هر انسانى گواه بر اين است كه تكليف فردى بر كارى خارج از قدرت و توان، قبيح و زشت است و فرد حكيم، بر چنين كارى اقدام نمى كند، بلكه مى توان گفت: در صورتى كه تكليف كننده از عجز و ناتوانى طرف آگاه باشد، در درون خود اراده جدى و خواست واقعى نسبت به تكليف احساس نمى كند، و اگر هم به صورت ظاهر، طرف را به چنين كارى دعوت كند، احساس مى كند كه خواست او جدى نيست، بلكه يك نوع ظاهر سازى و براى اغراض و اهداف فردى و يا اجتماعى است. از اين جهت محققان مى گويند: «تكليف به محال»، به «تكليف محال» باز مى گردد و روح اين دو مسأله يكى است، و هر كجا احساس شود كه انجام كارى از قدرت و توان طرف بيرون است، نه تنها چنين خواستى بر خلاف عقل وخرد است، بلكه چنين در خواستى به صورت جدى، محال است. چگونه إنسان مى تواند از فرد زمين گير تقاضاى پرش كند و از نابينا توقع ديدن داشته باشد؟!

اين به سان آن است كه از فردى بخواهيم شتر را از سوراخ سوزن بگذراند و دنيا را در ميان تخم مرغى جاى دهد، و اين كارى است كه عقل و فطرت بر امتناع آن گواهى ميدهد. از آيات قرآن نيز مى توان قبح و زشتى و يا امتناع آن را درك كرد، چنان كه مى فرمايد: ((لاَ يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا))(بقره / ٢٨٦).