فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٨٤ - غزالى و اجتهاد دشمنان على

٨ـ دشمنان على ـ عليه السلام ـ در نبرد با او معذور بودند.

مساله عدالت صحابه واينكه هر كس پيامبر را يكى دوبار زيارت كرده، لباس عصمت پوشيده است، مشكلات فراوانى را براى اهل سنت ببار آورده است، زيرا در طول تاريخ، برخى از صحابه، مبداء كارهاى زشت وحدّ آور بوده اند، با يكديگر به نبرد برخاسته وخون يكديگر را ريخته اند، بلكه سبب مرگ هزاران مسلمان گشتهاند. ولى متفكران اشاعره با الهام از گفتار برخى از تابعان، بر اين شدند كه اين نوع كارها رابا بهانه، توجيه كنند وبگويند، هر دو در پيشگاه خدا معذورند.

از ديدگاه آنان، رو در رويى بعضى از اصحاب پيامبر ـ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ـ با على ـ عليه السلام ـ مانند طلحه و زبير و... در جريان جنگ جمل، و نيز رويارويى معاويه با آن حضرت، ناشى از اجتهاد ايشان بوده است و بدين سان هم على و هم كسانيكه به نبرد با وى پرداخته اند معذورند.

غزالى در اين باره مى گويد: «حوادثى كه ميان معاويه وعلى ـ عليه السلامـ رخ داد، بر اساس اجتهاد بوده وهرگز نبرد معاويه، براى خلافت نبوده است. از يكطرف على مى انديشيد، اگر قاتلان عثمان را به معاويه تسليم كند، امر امامت در آغاز كار دچار مشكلات مى شود، زيرا قاتلان عثمان، عشائر واقوام زيادى داشتند واز طرف ديگر، معاويه فكر كرد، تاخير كار قاتلان عثمان با توجه به بزرگى جنايت، سبب مى شود كه ديگران بر ريختن خون خلفاء جرات پيدا كنند، وبرخى از دانشمندان گفته اند هر مجتهدى در نظر خود، بر حق است،ولى اكثريت،تنها يكى را بر حق دانسته ودر عين حال،هيچكس على ـ عليه السلام ـ را تخطئه ننموده است.

پاسخ:

اجتهاد، براى خود، تعريفى ومجتهد براى خود شرائطى دارد كه در محل