خلاصه درس‌ در فرهنگ اسلامى، هيچ گونه بى عدالتى در پاداش و كيفر اخروى وجود ندارد و چنين شبهه‌اى بر اثر يكسان پنداشتن شرايط دو جهان به وجود مى‌آيد. دنيا و آخرت داراى تفاوتهاى بنيادينى هستند. از جمله ثبات و تغيير، زندگى خالص و ناخالص، مسئله كاشت و برداشت و سرنوشت اختصاصى و مشترك. اين تفاوتها باعث مى‌شود كه نوع پاداشها و كيفرهاى اين دو جهان با هم متفاوت باشد. پاداشها وكيفرهاى دنيايى از نوع قراردادى و ساخته ذهن بشرند؛ اما پاداشها و كيفرهاى اخروى از نوع على و معلولى يا اتحادى اند. بنابراين، با ذهنيت قراردادهاى بشرى نمى‌توان بر پاداشها و كيفرهاى اخروى اشكال وارد كرد.
پرسش‌ ١. از نظر شبهه كنندگان، آيا پاداش و كيفر اخروى، همطراز با عملكرد انسان است؟ با ذكر مثال توضيح دهيد.
٢. تفاوتهاى زندگى دنيوى و اخروى را از نظر ثبات و تغيير بيان كنيد.
٣. تفاوتهاى زندگى دنيوى و اخروى را از نظر زندگى خالص و ناخالص بيان كنيد.
٤. چه تفاوتهايى ميان زندگى دو جهان از نظر كاشت و برداشت وجود دارد؟
٥. سرنوشت اختصاصى و مشترك انسان را در دو جهان توضيح دهيد.
٦. انواع پاداشها و كيفرها را نام برده، بنويسيد كدام نوع مربوط به دنيا و كدام نوع مربوط به آخرت است.