عدل الهى - رکنی لموکی، محمد تقی - الصفحة ٧٣

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالَّثمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ. (بقره: ١٥٥)
قطعاً همه شما را با چيزى از ترس، گرسنگى و كاهش در مالها و جانها و ميوه‌ها آزمايش مى‌كنيم، و بشارت ده به استقامت كنندگان.
سازگارى وجود شيطان با عدالت‌ از نگاه انسانها، شيطان موجودى شر است. با توجه به اين امر، اين سوال مطرح مى‌شود، چرا خداوند چنين موجود شرى را خلق كرده است؟ شيطان سوگند خورده است كه نسل آدم را به گناه و زشتى بيالايد و گمراه سازد. آيا خلق شيطان، عدل الهى را دچار خدشه نمى‌كند؟
به اعتقاد عالمان مسلمان خلقت شيطان هيچگونه اشكالى بر عدل الهى وارد نمى‌كند. براى اثبات اين ادعا، ذكر چند نكته ضرورى است:
١. شيطان از نوع جن است و خداوند جن و انس را براى عبادت آفريده است. از اين رو، مى‌توان دريافت كه شيطان نيز براى عبادت خلق شده است و هيچ ناپاكى و شرى در خلقت او نبوده است. او بر اثر عبادت بسيار، در بين فرشتگان الهى جاى گرفت؛ اما بنابر آزادى و اختيارى كه داشت، خود موجب گمراهى خويش شد.
٢. خداوند هيچگاه شر مطلق نيافريده است. وجود نفسى همه موجودات خير است:
الّذى احْسَنَ كُلَّ شى خَلَقَهُ. (سجده: ٧)
همان كسى كه هر چيزى را به شكل نيكو آفريد.
با اين حال گاه موجودى با اضافه به موجودى ديگر منشا صدور شر مى‌شود. شيطان نيز فى‌نفسه شر نيست؛ اما در رابطه با خلقت آدم و آزمايش الهى بود كه راه شرارت در پيش گرفت.
٣. انسان در هيچ يك از اعمال خويش مجبور نيست. نفوذ شيطان نيز در انديشه او، منحصر به حد وسوسه است و نمى‌تواند بشر را به كار بد اجبار كند؛ ضمن آنكه وجود شيطان تنها يكى از مصداقهاى آزمايش الهى است و اگر او هم نبود، خداى تعالى به طريق ديگر انسان را مى‌آزمود.
با توجه به نكاتى كه بيان شد، آشكار مى‌گردد كه اشكالى در خلقت شيطان نيست و شبهه‌اى در عدل الهى به وجود نمى‌آورد. علاوه بر آنكه به نظر مى‌رسد وجود شيطان براى تكامل انسان مفيد نيز هست؛ چرا كه انسان از گذر مبارزه با او به مقامات والاى بندگى و پرهيزگارى مى‌رسد.